初始归档:健康管理资料库(大医网/药膳/体质监测/中医理论等12个资料集,7712个文件)

This commit is contained in:
512song committed 2026-09-23 21:59:25 +08:00
commit 80ae3811cf
7712 files changed
+4628547

No files matched your search

@@ -0,0 +1,33 @@
# 校核参考(清洗用参校本,非资料库数据源)
## 用途
本目录存放**清洗核校用的参校本快照**:仅用于《辅行诀脏腑用药法要》古本原文清洗时的逐字比勘,**不参与**资料库的加工、关联与分析。
## 快照清单
| 文件 | 来源 | 抓取日 | 性质 |
|------|------|--------|------|
| `参校本_维基文库本_原始wikitext_20260915.wiki` | zh.wikisource.org《辅行訣臟腑用藥法要》 | 2026-09-15 | 原始 wikitext(繁体) |
| `参校本_维基文库本_繁转简_20260915.txt` | 同上(zhconv 繁转简,去模板/链接/注释后) | 2026-09-15 | 校勘工作用工作文本 |
| `参校本_集成网本_现行html_20260915.html` | jicheng.tw《輔行訣臟腑用藥法要》 | 2026-09-15 | 网页快照(繁体) |
## 版本关系(清洗时的判断依据)
- **本库底本**(`01_来源数据/辅行诀五脏用药法要.md`,**印刷书籍扫描本**,用户 2026-09-16 定为基础文本)与**集成网本/维基文库本**属不同传本系统:底本为张大昌一系「五脏用药法要」传本,**含每方同构金石方与附录二种**,且书名作「五脏」。
- **维基文库本**校勘较精洁、篇题完整,可校正扫描讹字与脱分隔;但其编次、方药组成与底本有实质差异(见下),故**只作参校,不作底本**。
- **旧入库的古本原文**(`../辅行诀脏腑用药法要_古本原文_20260915.md`)与集成网本同系:讹字位置一致(如「谨钭」「崦调之」「冷嘲热讽」「,;当从」「蠃瘦」「扑克其人」「五茶为充」等)。现降为**参考本**。
## 参校本与底本的实质差异(不校改,见 `../../02_加工数据/印刷本人工核对清单.md`)
1. **体例**:底本作「右X味」(竖排体例),维基文库本作「上X味」——**以底本为准,不改**。
2. **本书特有内容**:每方附金石药方(与二十五味药精草木—金石配对相应)、救误泻五脏方 10 首(附编者说明「据某书补」)、附录二种(拟补心兼属土火金石补泻方四首、从火论心草木金石小补泻汤散四首)——维基文库本、集成网本皆无。
3. **篇题**:维基文库本有「辨心包络病证文并方」「五脏泻方」「二旦六神大小汤」「救五脏中恶卒死方」等篇题,底本部分篇题缺(与集成网本同)。
4. **编排与方药**:心(心胞)补方编排、大泻方方药(底本大泻心胞/脾/肺用枳实)、小泻脾汤用生姜、小补心汤/大补心汤组成等,两本互异——不作校改,登记备核。
5. **内容**:大泻心汤煎服法、汤液经法图及其图注(「左阳进为补,其数七……」)维基文库本全,底本缺图无注;底本另有「汤液经法」方数作三百六十五首、下品百二十五首(自洽),维基文库本作三百六十首。
## 使用规则
- 参校本只用于**证明扫描讹字、脱字、脱分隔**(形近误、脱空格、夺字),不用于改写版本异文。
- 每一条据参校本所作的修正,都必须在 `02_加工数据/印刷本清洗报告.md` 的对应篇下写明依据。
- 参校本为公有领域文本(作者逝世逾百年,1931 年前出版),快照仅留档备核。
@@ -0,0 +1,454 @@
{{header
| title = 輔行訣臟腑用藥法要
| section =
| author = 陶弘景
| times = 梁
| previous =
| next =
| notes = 出自敦煌遺書
}}
== 序 ==
隱居曰:凡學道輩,欲求永年,先須祛疾。或有夙痼,或患時恙,一依五臟補瀉法例,服藥數劑,必使臟氣平和,乃可進修內視之道。不爾,五精不續,真一難守,不入真景也。服藥祛疾,雖係微事,亦初學之要領也。諸凡雜病,服藥汗吐後,邪氣雖平,精氣被奪,致令五臟虛疲,當即據證服補湯數劑以補之。不然,時日久曠,或變爲損證,則生死轉側耳。謹將五臟虛實證候悉列於左<font color=blue>(維基文庫註:網頁排版因素,實則為「下」)</font>,庶幾識別無誤焉。
== 辨肝臟病證文並方 ==
肝虛則恐,實則怒。
肝病者,必兩脇下痛,痛引少腹。虛則目無所見,耳無所聞,心澹澹如人將捕之。氣逆則耳聾,頰腫,治之取厥陰、少陽血者。
邪在肝,則兩脇中痛。中寒,惡血在內,則善瘛,節時腫。取之行間,以引脇下;補三里,以溫胃中;取耳間青脈,以去其瘛。
陶云:肝德在散。故經云:以辛補之,以酸瀉之。肝苦急,急食甘以緩之,適其性而衰也。
【'''小瀉肝湯'''】治肝實兩脇下痛,痛引少腹迫急,當有乾嘔者方。<br>
'''枳實<small>熬</small> 芍藥 生薑<small>各三兩</small>'''<br><small>上三味以清漿三升,煮取一升,頓服之。不瘥,即重作服之。</small>
【'''大瀉肝湯'''】治頭痛目赤,多恚怒,脇下支滿而痛,痛連少腹迫急無奈方。<br>
'''枳實<small>熬</small> 芍藥 甘草<small>炙</small> 黃芩 大黃 生薑<small>切 各一兩'''</small><br><small>上六味,以水五升,煮取二升,溫分再服。</small>
【'''小補肝湯'''】治心中恐疑,時多惡夢,氣上衝心,越汗出,頭目眩運者方。<br>
'''桂枝 乾薑 五味子<small>各三兩</small> 棗<small>十二枚,去核,一方作薯蕷,當從'''</small><br><small>上四味,以水八升,煮取三升,溫服一升,日三服。心中悸者,加桂枝一兩半;中滿者,去棗;心中如饑者,還用棗;咳逆頭苦痛者,加細辛一兩半;四肢冷,小便難者,加附子一枚,炮。</small>
【'''大補肝湯'''】治肝氣虛,其人恐懼不安,氣自少腹上衝咽,呃聲不止,頭目苦眩,不能坐起,汗出,心悸,乾嘔不能食,脈弱而結者方。<br>'''桂枝 乾薑 五味子<small>各三兩</small> 旋覆花 代赭石<small>燒,一方作牡丹皮,當從</small> 竹葉<small>各一兩</small> 大棗<small>十二枚,去核,一方作薯蕷,當從'''</small><br><small>上七味,以水一斗,溫服一升,日三、夜一服。</small>
== 辨心臟病證文並方 ==
心虛則悲不已,心實則笑不休。
心病者,心胸內痛,脇下支滿,膺背肩胛間痛,兩臂內痛。虛則胸腹脇下與腰相引而痛。取其經手少陰、太陽,及舌下血者。其變,刺卻中血者。
邪在心,則病心中痛,善悲,是眩仆,視有餘不足而調之。《經》-{云}-:「諸邪在心者,皆心胞代受,故證如是。」
陶云:心德在耎。故經云:「以鹹補之,苦瀉之。心苦緩,急食酸以收之。」
【'''小瀉心湯'''】
治心中卒急痛,脇下支滿,氣逆攻膺背肩胛間,不可飲食,食之反篤者方。<br>
'''龍膽草 梔子<small>打,各三兩</small> 戎鹽<small>如杏子大三枚,燒赤</small>'''<br>
<small>上三味,以酢三升,煮取一升,頓服。少頃,得吐瘥。</small>
【'''大瀉心湯'''】
治暴得心腹痛,痛如刀刺,欲吐不吐,欲下不下,心中懊憹,脇背胸支滿迫急,無可奈者方。<br>
'''龍膽草 梔子<small>搗,各三兩</small> 苦參 升麻<small>各二兩</small> 豉<small>半升</small> 戎鹽<small>如杏子大三枚</small>'''<br>
<small>上六味,以酢六升,先煮上五味,得三升許,去滓。內戎鹽,稍煮待消已,取二升,服一升。當大吐,吐已必自瀉下,即瘥。(一方無苦參,有通草二兩,當從。)</small>
【'''小補心湯'''】
治胸痺不得臥,心痛徹背,背痛徹心者方。<br>
'''栝蔞<small>一枚,搗</small> 薤白<small>八兩</small> 半夏<small>半升,洗去滑</small>'''<br>
<small>上三味以白酨漿一斗,煮取四升,溫服一升,日再服。(一方有杏仁,無半夏,熬。)</small>
【'''大補心湯'''】
治胸痺,心中痞滿,氣結在胸,時從脇下逆搶心,心痛無奈方。<br>
'''栝蔞<small>一枚,搗</small> 薤白<small>八兩</small> 半夏<small>半升,洗去滑</small> 枳實<small>熬,二兩;一本無枳實</small> 厚朴<small>炙,二兩</small> 桂枝<small>一兩</small>'''<br>
<small>上六味,以白酨漿一斗煮取四升,每服二升,日再。(一方有杏仁半升,無半夏,當從。)(一本此方作「小補心湯」,無前方。)</small>
== 辨心包絡病證文並方 ==
心包氣實者,受外邪之動也,則胸脇支滿,心中澹澹大動,面赤,目黃,善笑不休;虛則血氣少,善悲,久不已,發癲仆。
【'''小瀉心湯'''】<br>
治胸腹支滿,心中跳動不安者方。<br>
'''黃連 黃芩 大黃<small>各三兩</small>'''<br>
<small>上三味,以麻沸湯三升,漬一食頃,絞去滓,頓服。</small>
【'''大瀉心湯'''】<br>
治心中怔忡不安,胸膺痞懣,口中苦,舌上生瘡,面赤如新妝,或吐血、衄血、下血者方。<br>
'''黃連 黃芩 芍藥<small>各三兩</small> 乾薑<small>炮</small> 甘草<small>炙</small> 大黃<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上六味,以水五升,煮取二升,溫分再服,日二。</small>
【'''小補心湯'''】<br>
治血氣虛少,心中動悸,時悲泣,煩中(一本作「躁」),汗出,氣噫,脈(一本有「時」)結者方。<br>
'''代赭石<small>燒赤,入酢漿中淬三次,打;一方作牡丹皮,當從</small> 旋覆花 竹葉<small>各二兩</small> 豉<small>一兩;一方作山萸肉,當從</small>'''<br>
<small>上方四味,以水八升,煮取三升,溫服一升,日三服。怔驚不安者,加代赭石,為四兩半;煩熱汗出者,去豉,加竹葉至四兩半,身熱還用豉;心中窒痛(一本作「心下痞滿」)者,加豉至四兩半;氣苦少者,加甘草三兩;心下痞滿者,去豉,加人參一兩半;胸中冷而多唾者,加乾薑一兩半;咽中介介塞者,加旋覆花至四兩半。</small>
【'''大補心湯'''】<br>
治心中虛煩,懊憹(一作「怔」)不安,怔忡如車馬驚,飲食無味,乾嘔,氣噫,時或多唾,其人脈結而微者方。<br>
'''代赭石<small>燒赤,入酢頭中淬三次,打;一方作牡丹皮,當從</small> 旋覆花 竹葉<small>各三兩</small> 豉<small>一方作山萸肉,當從</small> 人參 甘草<small>炙</small> 乾薑<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上方七味,以水一斗,煮取四升,溫服一升,日三、夜一服。</small>
== 辨脾臟病證文並方 ==
脾實則腹滿,飧泄;虛則四肢不用,五臟不安。
脾病者,必腹滿腸鳴,溏瀉,食不化;虛則身重,若饑,肉痛,足痿不收,行善瘛,腳下痛。
邪在脾,則肌肉痛;陽氣不足,則寒中,腸鳴,腹痛;陰氣不足,則善饑,皆(一作「綿」)調其三里。
陶云:脾德在緩。故《經》云:以甘補之,辛瀉之;脾苦濕,急食苦以燥之。
【'''小瀉脾湯'''】<br>
治脾氣實,下利清穀,裡寒外熱,腹冷,脈微者方。<br>
'''附子<small>一枚,炮</small> 乾薑 甘草<small>炙,各三兩</small>'''<br>
<small>上三味,以水三升,煮取一升,頓服。</small>
【'''大瀉脾湯'''】<br>
治腹中脹滿,乾嘔不能食,欲利不得(一作「理」),或下利不止者方。<br>
'''附子<small>一枚,炮</small> 乾薑<small>三兩</small> 黃芩 大黃 芍藥<small>一本有枳實<ref>《[[敦煌古醫籍考釋]]》註:大瀉脾湯之六味藥,甲本為「附子、乾薑、黃芩、大黃、枳實、芍藥(先抄「甘草」,又塗改為「芍藥」)」,乙本為「附子、乾薑、黃芩、大黃、枳實、甘草」。按本方通例,凡五臟瀉湯大方,皆由六味藥組成,其中,有五味藥諸方皆同,即薑、芍藥、大黃、黃芩、甘草,只有一味藥諸方各異,此一味藥出自該臟瀉湯小方,據此,大瀉脾湯應由前列五味藥加附子組成,方中不應有「枳實」,枳實是大、小瀉肝湯的代表藥物。</ref></small> 甘草<small>炙,各一兩</small>'''<br>
<small>上方六味,以水五升,煮取二升,溫分再服,日二。</small>
【'''小補脾湯'''】<br>
治飲食不化(一本作「消」),時自吐利,吐利已,心中苦饑,或心下痞滿,脈微,無力,身重,足痿,善轉筋者方。<br>
'''人參 甘草<small>炙</small> 乾薑<small>各三兩</small> 白朮<small>一兩</small>'''<br>
<small>上四味,以水八升,煮取三升,分三服,日三。若(一本作「苦」)臍上築動者,去朮,加桂四兩;吐多者,去朮,加生薑三兩;下多者,仍用朮;心中悸者,加茯苓一分(一本作「兩」);渴欲飲者,加朮至四兩半;腹中滿者,去朮,加附子一枚,炮;腹中痛者,加人參一分(一本作「兩」);寒者,加乾薑一分(一本作「兩」)。</small><ref>《[[敦煌古醫籍考釋]]》註:甲本、乙本皆作「一分」,按〈本草經集注〉「四分成一兩」,據本書通例,用量不當如此之少,疑「分」當為「兩」字之誤,今改。</ref>
【'''大補脾湯'''】<br>
治脾氣大疲,飲食不化(一本作「消」),嘔吐下利,其人枯瘦如柴,立不可動轉,口中苦乾渴,汗出,氣急,脈微而(一本有「時」)結(一本作「微」)者方。<br>
'''人參 甘草<small>炙,各三兩</small> 乾薑<small>三兩</small> 朮 麥門冬 五味子 旋覆花<small>各一兩;一方作牡丹皮,當從</small>'''<br>
<small>上七味,以水一斗,煮取四升,溫分四服,日三、夜一服。</small>
== 辨肺臟病證候文並方 ==
肺虛則鼻息不利;實則喘咳,憑胸仰息。
肺病者,必咳喘逆氣,肩息,背痛,汗出憎風;虛則胸中痛,少氣,不能報息,耳聾,咽乾。
邪在肺,則皮膚痛,發寒熱,上氣喘,汗出,咳動肩背,取之膺中外腧,背第三椎旁,以手按之快然,乃刺之,取缺盆以越之。
陶云:肺德在收。故經云:「以酸補之,鹹瀉之;肺苦氣上逆,急食辛以散之,開腠理以通氣也。」
【'''小瀉肺湯'''】<br>
治咳喘上氣,胸中迫滿,不可臥者方。<br>
'''葶藶子<small>熬黑,搗如泥</small> 大黃 芍藥<small>各三兩</small><br>
<small>上三味,以水三升,煮取二升,溫分再服,喘定止後服。</small>
【'''大瀉肺湯'''】<br>
治胸中有痰(一作「疾」)涎,喘不得臥,大、小便悶,身面腫迫滿(一作「潢」),欲得氣利者方。<br>
'''葶藶子<small>熬</small> 大黃 芍藥<small>各二兩</small> 甘草<small>炙</small> 黃芩 乾薑<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上六味,以水五升,煮取二升,溫分再服,日二服。</small>
【'''小補肺湯'''】<br>
治汗出口渴,少氣不足息,胸中痛,脈虛者方。<br>
'''麥門冬 五味子 旋覆花<small>各三兩;一方作牡丹皮,可從</small> 細辛<small>一兩</small>'''<br>
<small>上四味,以水八升,煮取三升,每服一升,日三服。若胸中煩熱者,去細辛,加海蛤一分(一本作「兩」);若悶痛者,加細辛一分(一本作「兩」);咳疾不出,脈結者,倍旋覆花為二(一本作「六」)兩;若眩冒者,去細辛,加澤瀉一分(一本作「兩」);咳而吐血者,倍麥門冬二(一本作「六」)兩;若煩渴者,去細辛,加粳米半升;涎多者,仍用細辛,加半夏半升,洗。</small><ref>《[[敦煌古醫籍考釋]]》註:因「六」字與「二」字草書形近,致甲本、乙本皆訛作「二兩」,即-{云}-加倍,當以「六兩」為正。</ref>
【'''大補肺湯'''】<br>
治煩熱汗出,少氣不足息,口(一本有「苦」)乾,耳聾,脈虛而快者方。<br>
'''麥門冬 五味子 旋覆花<small>各三兩;一方作牡丹皮,當從</small> 細辛<small>一兩</small> 地黃 竹葉 甘草<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上七味,以水一斗,煮取四升,溫分四服,日三、夜一服。</small>
== 辨腎臟病證文並方 ==
腎氣虛則厥逆,實則腹滿,面色正黑,涇溲不利。
腎病者,必腹大,脛腫,身重,嗜寢[寐];虛則腰中痛,大腹、小腹痛,尻陰股膝攣,(一本有「髀」)胻足皆痛。
邪在腎,是骨痛,陰痺。陰痺者,按之不得。腹脹,腰痛,大便難,肩背項強痛,時眩仆。取之湧泉、崑崙,視有餘血者盡取之。
陶云:腎德在堅。故經云:「以苦補之,甘瀉之;腎苦燥,急食鹹以潤之,至津液生也。」
【'''小瀉腎湯'''】<br>
治小便赤少,少腹滿(一本有「,時足脛腫」)者方。<br>
'''茯苓 甘草 黃芩<small>各三兩</small>'''<br>
<small>上三味,以水三升,煮取一升,頓服。</small>
【'''大瀉腎湯'''】<br>
治小便赤少,是溺血,少腹迫滿而痛,腰如折,耳鳴者方。<br>
'''茯苓 甘草 大黃 黃芩<small>各三兩</small> 芍藥 乾薑<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上方六味,以水五升,煮取二升,日二溫服。</small>
【'''小補腎湯'''】<br>
治虛勞失精,腰痛,骨蒸羸瘦,脈快者方。<br>
'''地黃 竹葉 甘草<small>各三兩</small> 澤瀉<small>一兩</small><br>
<small>上四味,以水八升,煮取三升,日三服。若小便血者,去澤瀉,加地榆一兩(一本作「分」);若大便見血者,去澤瀉,加伏龍肝如雞子大;若苦遺精者,易生地黃為熟地黃;若小便冷,莖中痛,倍澤瀉為二兩;少腹苦迫急者,去澤瀉,加牡丹皮一兩(一本作「分」),小便不利者,仍用澤瀉;心煩者,加竹葉;腹中熱者,加梔子十四枚,打。</small>
【'''大補腎湯'''】<br>
治精氣虛少,腰痛,腎痿,不可行走,虛熱衝逆,頭目眩,小便不利,脈軟而快者方。<br>
'''地黃 竹葉 甘草<small>各三兩</small> 澤瀉 桂枝 乾薑 五味子<small>各一兩</small>'''<br>
<small>上七味,以長流水一斗,煮取四升,溫分四服,日三服,夜一服。</small>
== 五臟瀉方 ==
陶曰:又有瀉方五首,以救諸病誤治,致生變亂者也。
【'''瀉肝湯'''】<br>
救誤用吐法,其人神氣素虛,有痰(一作「疾」)澼發動,嘔吐不止,驚煩不寧方。<br>
'''枳實<small>熬</small> 芍藥 代赭石<small>一方作牡丹皮,當從</small> 旋覆花 竹葉<small>各三兩;一方有生薑,當從</small>'''<br>
<small>上方五味,以水七升,煮取三升,溫分再服。</small>
【'''瀉心湯'''】<br>
救誤用清下,其人陽氣素實,外邪乘虛陷入,致心下痞滿,食不下,利反不止,雷鳴腹痛方。<br>
'''黃連 黃芩 人參 甘草<small>炙</small> 乾薑<small>各三兩;一方有大棗</small>'''<br>
<small>上方五味,以水七升,煮取三升,溫分再服。</small>
【'''瀉脾湯'''】<br>
救誤用冷寒,其人陰氣素實,衛氣不通,致腹中滯脹,反寒不已方。<br>
'''附子<small>炮</small> 乾薑 麥冬 五味子 旋覆花<small>各三兩;一方有細辛三兩</small>'''<br>
<small>上方五味,以水七升,煮取三升,溫分再服。</small>
【'''瀉肺湯'''】<br>
救誤用火法,其人血素躁,致令神識迷妄如癡,吐血、衄血,胸中煩滿,氣結方。<br>
'''葶藶子<small>熬黑,搗如泥</small> 大黃 生地黃 竹葉 甘草<small>各三兩</small>'''<br>
<small>上方五味,以水七升,煮取三升,溫分再服。</small>
【'''瀉腎湯'''】<br>
救誤用汗法,其人陽氣素虛,致令陰氣逆升,心中悸動不安,冒,汗出不止方。<br>
'''茯苓 甘草 桂枝 生薑 五味子<small>各三兩</small>'''<br>
<small>上方五味,以水七升,煮取三升,溫分再服。</small>
== 救五臟諸勞損病方 ==
陶云:經方有救諸勞損病方,亦有五首,然綜觀共要義,蓋不外虛候方加減而已,錄出以備修真之輔,拯人之危也。然其方意深妙,非俗淺所識。緣諸損候,藏氣互乘,虛實雜錯,藥味寒熱並行,補瀉相參,先聖遺奧,出人意表,漢晉以還,諸名醫輩,張機、衛汜(一作「汛」)、華元化、吳普、皇甫玄晏、支法師、葛稚川、范將軍等,皆當代名賢,咸師式此《湯液經法》,愍救疾苦,造福含靈,其間增減,雖各擅其異,或致新效,似亂舊經,而其旨趣,仍方圓之於規矩也。
【'''養生補肝湯'''】<br>
治肝虛筋極,腹中堅澼,大便閟塞方。<br>
'''蜀椒<small>汗,一升</small> 桂心<small>三兩</small> 韭葉<small>切,一把</small> 芍藥<small>三兩</small> 芒硝<small>半斤</small> 胡麻油<small>一升</small>'''<br>
<small>上六味,以水五升,先煮椒、椒、韭葉、芍藥,取得三升,去滓,內芒硝於內,待消已,即停火,將麻油傾入,乘熱,急以桑枝三枚,各長尺許,不住手攪,令與藥和合為度,共得三升,溫分三服,一日盡之。</small>
【'''調中補心湯'''】<br>
治心勞脈極,心中煩悸,神識慌惚方。<br>
'''旋覆花<small>一升;一方作牡丹皮四兩,當從</small> 栗子<small>打去殼,十二枚</small> 蔥葉<small>十四莖</small> 豉<small>半斤;一方作山萸肉,當從</small> 梔子<small>十四枚,打</small> 人參<small>三兩,切</small>'''<br>
<small>上方六味,以清酒四升,水六升,煮取三升,溫分三服,日三。</small>
【'''建中補脾湯'''】<br>
治脾虛肉極,羸瘦如柴,腹中拘急,四肢無力方。<br>
'''甘草<small>炙,二兩</small> 大棗<small>十二枚,去核</small> 生薑<small>三兩,切</small> 黃飴<small>一升</small> 桂枝<small>二兩</small> 芍藥<small>六兩</small>'''<br>
<small>上六味,以水七升,煮取三升,去滓,乱飴,更上火,令消已,溫服一升,日盡之。</small>
【'''寧氣補肺湯'''】<br>
治肺虛氣極,煩熱,汗出,口舌渴燥方。<br>
'''麥門冬<small>二升</small> 五味子<small>一(一作「二」)升</small> 白酨漿<small>五升</small> 芥子<small>半升</small> 旋覆花<small>一兩</small> 竹葉<small>三把</small>'''<br>
<small>上六味,但以白酨漿共煮,取得三升,分三服,日盡之。</small><ref>《敦煌石窟秘藏醫方》註:「白酨漿:「酨」,又稱為「酢」,即「醋」,是漢代以前的名稱。《周禮·天官·酒正》「漿」字下漢鄭玄註:「今之酨漿也。」唐賈公彥疏:「漢時名為酨漿」。南北朗時已通名為醋。白酨漿即白醋。」</ref>
【'''固元補腎湯'''】<br>
治腎虛精極,遺精失溺,氣乏無力,不可動轉,唾血、咯血方。<br>
'''地黃<small>切</small> 王瓜根<small>切,各三兩</small> 苦酒<small>一升</small> 甘草<small>炙</small> 薤白<small>四兩</small> 乾薑<small>二兩,切</small>'''<br>
<small>上方六味,以苦酒合井泉水五升煮之,取得三升,每服一升,一日盡之。</small><ref>《敦煌石窟秘藏醫方》註:「苦酒:醋的古俗稱。」</ref>
===湯液經法===
陶云:「《經》-{云}-:毒藥攻邪,五菜為充,五果為助,五穀為養,五畜為益,爾乃大湯之設。今所錄者,皆小湯耳。若欲作大湯者,補肝湯內加羊肝,補心加雞心,補脾加牛肉,補肺加犬肉,補腎加豬腎,各一具,即成也。」
陶隱居-{云}-:「依《神農本經》及《桐君採藥錄》,上、中、下三品之藥,凡三百六十五味,以應周天之度,四時八節之氣,商有聖相伊尹,撰《湯液經法》三卷,為方亦三百六十首:上品上藥,為服食、補益方者,百二十者;中品中藥,為療疾、祛邪之方,亦百二十首;下品毒藥,為殺蟲、辟邪、癰疽等方,亦百二十首。凡共三百六十首也,實萬代醫家之規範,蒼生護命之大寶也。今檢錄常情需用者六十首,備山中預防災疾之用耳。檢用諸藥之要者,可默契經方之旨焉。《[[易經|經]]》云:「在天成象,在地成形。」天有五氣,化生五味,五味之變,不可勝數。今者約列二十五種,以明五行互含之跡,以明五味變化之用,如左:<font color="blue">(維基文庫註:網頁排版因素,實則「如下」:)</font>
* 味辛皆屬木,桂為之主,椒為火,薑為土,細辛為金,附子(一本此二字不明)為水。
* 味鹹皆屬火,旋覆(一本有「花」)為之主,大黃為木,澤瀉為土,厚朴為金,硝石為水。
* 味甘皆屬土,人參為之主,甘草為木,大棗為火,麥冬為金,茯苓為水。
* 味酸皆屬金,五味(一本有「子」)為之主,枳實為木,豉為火,芍藥為土,薯蕷為水。
* 味苦皆屬水,地黃為之主,黃芩為木,黃連為火,白朮為土,竹葉為金。
* 此二十五味,為諸藥之精,多療諸五臟六腑內損諸病,學者當深契焉。
* 《經》云:「主於補、瀉者為君;數量同於君而非主,故為臣;從於佐監者,為佐、使。」
陶隱居曰:此圖乃《湯液經法》盡要之妙,學者能諳於此,醫道畢矣。
{{Image label begin|image=湯液經法圖空白圖.svg|width={{{width|400}}}|float={{{float|none}}}}}
{{Image label small|x=0.330|y=0.495|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#00bb00>辛</font>}}
{{Image label small|x=0.355|y=0.595|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#bbbbbb>酸</font>}}
{{Image label small|x=0.245|y=0.500|scale={{{width|400}}}|text=用}}
{{Image label small|x=0.260|y=0.575|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#00bb00 size=3><strong>木</strong></font>}}
{{Image label small|x=0.280|y=0.650|scale={{{width|400}}}|text=體}}
{{Image label small|x=0.165|y=0.600|scale={{{width|400}}}|text=化}}
{{Image label small|x=0.110|y=0.620|scale={{{width|400}}}|text=甘}}
{{Image label small|x=0.130|y=0.380|scale={{{width|400}}}|text=除}}
{{Image label small|x=0.080|y=0.365|scale={{{width|400}}}|text=痞}}
{{Image label small|x=0.445|y=0.370|scale={{{width|400}}}|text=<font color=red>鹹</font>}}
{{Image label small|x=0.360|y=0.420|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#333333>苦</font>}}
{{Image label small|x=0.430|y=0.290|scale={{{width|400}}}|text=用}}
{{Image label small|x=0.360|y=0.325|scale={{{width|400}}}|text=<font color=red size=3><strong>火</strong></font>}}
{{Image label small|x=0.295|y=0.375|scale={{{width|400}}}|text=體}}
{{Image label small|x=0.310|y=0.250|scale={{{width|400}}}|text=化}}
{{Image label small|x=0.270|y=0.195|scale={{{width|400}}}|text=酸}}
{{Image label small|x=0.485|y=0.160|scale={{{width|400}}}|text=除}}
{{Image label small|x=0.485|y=0.110|scale={{{width|400}}}|text=滯}}
{{Image label small|x=0.525|y=0.370|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#00bb00>辛</font>}}
{{Image label small|x=0.610|y=0.420|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#ccaa11>甘</font>}}
{{Image label small|x=0.540|y=0.290|scale={{{width|400}}}|text=用}}
{{Image label small|x=0.610|y=0.325|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#ccaa11 size=3><strong>土</strong></font>}}
{{Image label small|x=0.675|y=0.375|scale={{{width|400}}}|text=體}}
{{Image label small|x=0.670|y=0.250|scale={{{width|400}}}|text=化}}
{{Image label small|x=0.715|y=0.195|scale={{{width|400}}}|text=苦}}
{{Image label small|x=0.840|y=0.380|scale={{{width|400}}}|text=除}}
{{Image label small|x=0.890|y=0.365|scale={{{width|400}}}|text=燥}}
{{Image label small|x=0.650|y=0.495|scale={{{width|400}}}|text=<font color=red>鹹</font>}}
{{Image label small|x=0.620|y=0.595|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#bbbbbb>酸</font>}}
{{Image label small|x=0.730|y=0.500|scale={{{width|400}}}|text=用}}
{{Image label small|x=0.710|y=0.575|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#bbbbbb size=3><strong>金</strong></font>}}
{{Image label small|x=0.690|y=0.650|scale={{{width|400}}}|text=體}}
{{Image label small|x=0.805|y=0.600|scale={{{width|400}}}|text=化}}
{{Image label small|x=0.865|y=0.620|scale={{{width|400}}}|text=辛}}
{{Image label small|x=0.735|y=0.830|scale={{{width|400}}}|text=除}}
{{Image label small|x=0.770|y=0.880|scale={{{width|400}}}|text=囗}}
{{Image label small|x=0.425|y=0.660|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#333333>苦</font>}}
{{Image label small|x=0.545|y=0.660|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#ccaa11>甘</font>}}
{{Image label small|x=0.420|y=0.745|scale={{{width|400}}}|text=用}}
{{Image label small|x=0.481|y=0.745|scale={{{width|400}}}|text=<font color=#333333 size=3><strong>水</strong></font>}}
{{Image label small|x=0.550|y=0.745|scale={{{width|400}}}|text=體}}
{{Image label small|x=0.485|y=0.830|scale={{{width|400}}}|text=化}}
{{Image label small|x=0.485|y=0.880|scale={{{width|400}}}|text=鹹}}
{{Image label small|x=0.235|y=0.830|scale={{{width|400}}}|text=除}}
{{Image label small|x=0.195|y=0.880|scale={{{width|400}}}|text=煩}}
{{Image label small|x=0.150|y=1.130|scale={{{width|400}}}|text=左}}
{{Image label small|x=0.360|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=陽}}
{{Image label small|x=0.360|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=進}}
{{Image label small|x=0.360|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=為}}
{{Image label small|x=0.360|y=1.200|scale={{{width|400}}}|text=補}}
{{Image label small|x=0.320|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=其}}
{{Image label small|x=0.320|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=數}}
{{Image label small|x=0.320|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=七}}
{{Image label small|x=0.280|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=火}}
{{Image label small|x=0.280|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=數}}
{{Image label small|x=0.280|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=也}}
{{Image label small|x=0.830|y=1.130|scale={{{width|400}}}|text=右}}
{{Image label small|x=0.700|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=陰}}
{{Image label small|x=0.700|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=退}}
{{Image label small|x=0.700|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=為}}
{{Image label small|x=0.700|y=1.200|scale={{{width|400}}}|text=瀉}}
{{Image label small|x=0.660|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=其}}
{{Image label small|x=0.660|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=數}}
{{Image label small|x=0.660|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=六}}
{{Image label small|x=0.620|y=1.050|scale={{{width|400}}}|text=水}}
{{Image label small|x=0.620|y=1.100|scale={{{width|400}}}|text=數}}
{{Image label small|x=0.620|y=1.150|scale={{{width|400}}}|text=也}}
{{Image label end}}<noinclude>
註:囗為缺字,一本補作「痙」,一本作「逆」,一本作「滿」。
== 二旦六神大小湯 ==
弘景曰:外感天行,經方之藥,有二旦、六神大小等湯。昔南陽[[作者:張仲景|張機]]依此諸方,撰寫為《[[傷寒論]]》一部,療治明悉,後學咸尊奉之。山林僻居,倉卒難防外感之疾,日數傳變,生死往往在三、五日間,豈可疏忽?若能深明此數方者,則庶無蹈險之虞也(一本作「豈險之虞也」),今亦錄而識之。
【'''小陽旦湯'''】<br>
治天行(一本有「病」),發熱,自汗出而惡風,鼻鳴,乾嘔者。<br>
'''桂枝<small>三兩</small> 芍藥<small>三兩</small> 生薑<small>二兩,切</small> 甘草<small>炙,二兩</small> 大棗<small>十二枚</small>'''<br>
<small>上方,以水七升,煮取三升,溫服一升,服已,即啜熱稀飯一器,以助藥力,稍稍令汗出,不可大汗流漓,(一本有「大汗之」)則病不除也。若不汗出,可隨服之,取瘥止。日三服。若加飴一升,為正陽旦湯。</small>
【'''小陰旦湯'''】<br>
治天行(一本有「病」),身熱汗出,頭目痛,腹中痛,乾嘔,下利者。<br>
'''黃芩<small>三兩</small> 芍藥<small>三兩</small> 生薑<small>二兩,切</small> 甘草<small>二兩,炙</small> 大棗<small>十二枚</small>'''<br>
<small>上方,以水七升,煮取三升,溫服一升,日三服。服湯已,如人行三、四里時,令病人啜白酨漿一器,以助藥力,身熱去自癒(「自癒」一本作「利自止」)也。</small>
【'''大陽旦湯'''】<br>
治凡病汗出不止,氣息惙惙,身勞力怯,惡風涼,腹中拘急,不欲飲食,皆宜此方。若脈虛大者,為更切證也。<br>
'''黃耆<small>五兩</small> 人參 桂枝 生薑<small>各三兩</small> 甘草<small>炙,三兩</small> 芍藥<small>六兩</small> 大棗<small>十二枚</small> 飴<small>一升</small>'''<br>
<small>上七味,以水一斗,煮取四升,去滓,內飴,更上火,令烊已,每服一升,日三、夜一服。</small>
【'''大陰旦湯'''】<br>
治凡病頭目眩暈,咽中乾,每喜乾嘔,食不下,心中煩滿,胸脇支痛,往來寒熱方。<br>
'''柴胡<small>八兩</small> 人參 黃芩 生薑<small>各三兩</small> 甘草<small>炙,二兩</small> 芍藥<small>四兩</small> 大棗<small>十二枚</small> 半夏<small>一升,洗</small>'''<br>
<small>上八味,以水一斗二升,煮取六升,去滓,重上火,緩緩煎之,取得三升,溫服一升,日三服。</small>
【'''小青龍湯'''】<br>
治天行,發熱惡寒,汗不出而喘,身疼痛,脈緊者方。<br>
'''麻黃<small>三兩</small> 杏仁<small>半升,熬,打</small> 桂枝<small>三兩</small> 甘草<small>炙,一兩半</small>'''<br>
<small>上方四味,以水七升,先煮麻黃,減二升,掠去上沫,內諸藥,煮取三升,去滓,溫服八合,必令汗出徹身,不然恐邪不盡散也。</small>
【'''大青龍湯'''】<br>
治天行,表不解,心下有水氣,乾嘔,發熱而喘咳不已者。<br>
'''麻黃<small>去節</small> 細辛 芍藥 甘草<small>炙</small> 桂枝<small>各三兩</small> 五味子<small>半升</small> 半夏<small>半升</small> 乾薑<small>三兩</small>'''<br>
<small>上方八味,以水一斗,先煮麻黃,減二升,掠去上沫,內諸藥,煮取三升,去滓,溫服一升。一方無乾薑,作七味,當從。</small>
【'''小白虎湯'''】<br>
治天行熱病,大汗出不止,口舌乾燥,飲水數升不已,脈洪大者方。<br>
'''石膏<small>如雞子大,綿裹</small> 知母<small>六兩</small> 甘草<small>炙,二兩</small> 粳米<small>六合</small>'''<br>
<small>上四味,以水一斗,先熬粳米,熟訖去米,內諸藥,煮取六升,溫服二升,日三服。</small>
【'''大白虎湯'''】<br>
治天行熱病,心中煩熱,時自汗出,舌乾,渴欲飲水,時呷嗽不已,久不解者方。<br>
'''石膏<small>如雞子大一枚,打</small> 麥門冬<small>半升</small> 甘草<small>炙,二兩</small> 粳米<small>六合</small> 半夏<small>半升</small> 生薑<small>二兩,切</small> 竹葉<small>三大握</small>'''<br>
<small>上方七味,以水一斗二升,先煮粳米,米熟訖,去米,內諸藥,煮至六升,去滓,溫服二升,日三服。</small>
【'''小朱鳥湯'''】<br>
治天行熱病,心氣不足,內生煩熱,坐臥不安,時下利純血如雞、鴨肝者方。<br>
'''雞子黃<small>二枚</small> 阿膠<small>三錠</small> 黃連<small>四兩</small> 黃芩 芍藥<small>各二兩</small>'''<br>
<small>上五味,以水六升,先煮連、芩、芍三物,取三升,去滓,內膠,更上火,令烊盡,取下,待小冷,下雞子黃,攪令相得,溫服七合,日三服。</small>
【'''大朱鳥湯'''】<br>
治天行熱病,重下惡毒痢,痢下純血,日數十行,羸瘦如柴,心中不安,腹中絞急,痛如刀刺方。<br>
'''雞子黃<small>二枚</small> 阿膠<small>三錠</small> 黃連<small>四兩</small> 黃芩 芍藥<small>各二兩</small> 人參<small>二兩</small> 乾薑<small>二兩</small>'''<br>
<small>上藥七味,以水一斗,先煮連、芩、薑五物,得四升訖,內醇苦酒二升,再煮至四升訖,去滓,次內膠於內,更上火,令烊,取下,待小冷,內雞子黃,攪令相得即成,每服一升,日三、夜一服。</small>
【'''小玄武湯'''】<br>
治天行病,腎氣不足,內生虛寒,小便不利,腹中痛,四肢冷者方。<br>
'''茯苓<small>三兩</small> 芍藥<small>三兩</small> 白朮<small>二兩</small> 乾薑<small>三兩</small> 附子<small>一枚,炮去皮</small>'''<br>
<small>上五味,以水八升,煮取三升,去滓,溫服七合,日三服。</small>
【'''大玄武湯'''】<br>
治腎氣虛疲,少腹中冷,腰背沉重,四肢(一本有「冷」)清,小便不利,大便鴨溏,日十餘行,氣惙力弱者方。<br>
'''茯苓<small>三兩</small> 白朮<small>二兩</small> 附子<small>一枚,炮</small> 芍藥<small>二兩</small> 乾薑<small>二兩</small> 人參<small>二兩</small> 甘草<small>二兩,炙</small>'''<br>
<small>上七味,以水一斗,煮取四升,溫服一升,日三、夜一服。</small>
【'''小勾陳湯'''】<br>
治天行熱病,脾氣不足,飲食不化,腰痛,下痢方。<br>
'''甘草<small>三兩</small> 乾薑 人參<small>各二兩</small> 大棗<small>六枚,去核</small>'''<br>
<small>上四味,以水五升,煮取二升,溫分再服。</small>
【'''大勾陳湯'''】<br>
治天行熱病,脾氣虛,邪熱入裡,腹中雷鳴切痛,嘔吐下利不止者方。<br>
'''甘草 人參<small>各三兩</small> 半夏<small>一升,洗去滑</small> 生薑<small>切,二兩</small> 黃芩<small>二兩</small> 黃連<small>二兩</small> 大棗<small>十二枚,劈去核</small>'''<br>
<small>右七味,以水一斗,煮取六升,溫服二升,日三。</small>
【'''小騰蛇湯'''】<br>
治天行熱病,胃氣素實,邪氣不除,腹滿而喘,汗出不止者方。<br>
'''枳實<small>三兩</small> 厚朴<small>二兩</small> 甘草<small>二兩</small> 芒硝<small>二兩</small>'''<br>
<small>上四味,以水六升,煮取上三味至二升許,去滓,內芒硝,待焰已,頓服之。</small>
【'''大騰蛇湯'''】<br>
治天行熱病,邪熱不除,大腑閟結,腹中大滿實,汗出而喘,時神昏不識人,宜此方,急下之方。<br>
'''枳實<small>三兩</small> 厚朴 甘草 大黃 葶藶<small>熬黑,打如泥</small> 生薑 芒硝<small>後下</small>'''<br>
<small>上七味,以水一斗二升,先煮上六味至四升,去滓,內芒硝,待焰化已,溫服二升。生薑一作大棗。</small>
弘景曰:陽旦者,升陽之方,以黃耆為主;陰旦者,扶陰之方,以柴胡為主;青龍者,宣發之方,以麻黃為主;白虎者,收重之方,以石膏為主;朱鳥者,表滋之方,以雞子黃為主;玄武者,溫滲之方,以附子為主;此六方者,為六合之正精,升降陰陽,交(一作「變」)互金木,即濟水火,乃神明之劑也。張機撰《傷寒論》,避道家之稱,故其方皆非正名也,但以其藥名之,以推主為識耳。
== 救五臟中惡卒死方 ==
陶經隱居云:中惡卒死者,皆臟氣被壅,致令內外隔絕所致也,神仙有開五竅以救卒死中惡之方五者,錄如左:<font color="blue">(維基文庫註:網頁排版因素,實則「如下」:)</font>
【'''點眼以通肝氣'''】<br>
治跌仆,(一本有「既月」)腰,挫閃,氣血著滯、作痛一處,不可欠呻、動轉方。<br>
'''礬石<small>燒赤,取涼冷</small>'''<br>
<small>研為細粉,每用少許,以酢蘸,點目大眥,痛在左則點右眥,痛在右則點左眥,當大癢,螯淚大出則癒。</small>
【'''吹鼻以通肺氣'''】<br>
治諸凡卒死,息閉不通者,皆可用此法活之。<br>
'''皂角<small>刮去皮絃,用淨肉,火上炙燥,如杏核(一本有「心」)大一塊</small> 細辛根<small>等分</small>'''<br>
<small>共為極細末,每用葦管吹鼻中少許,得嚏則活也。</small><ref>「火上炙燥,如杏核大一塊,細辛根等分」,《敦煌石窟秘藏醫方》本為「火上炙焦,如指大一枚,次加細辛等量之」。</ref>
【'''著舌而通心氣'''】<br>
治中惡,急心痛,手足逆冷者,頃刻可殺人,看其人唇舌青紫者及指甲青冷者是。<br>
'''硝石<small>五錢匕</small> 雄黃<small>一錢匕</small>'''<br>
<small>上二味,共為極細末,啟病者舌,著散一匕於舌下,少時即定,若有涎出,令病者隨涎嚥下必癒。</small><ref>「看其人唇舌青紫者及指甲青冷者是」,《敦煌石窟秘藏醫方》本為「看其人指,爪青者是」。</ref>
【'''啟喉以通脾氣'''】<br>
治過食難化之物,或異品有毒,宿積不消,毒勢攻注,心腹痛如刀攪。<br>
'''赤小豆 瓜蒂<small>各等分</small>'''<br>
<small>共為散,每用鹹豉半升,以水二升,煮豉,取一升,去滓,內散一匕,頓服,少項當大吐則瘥。</small>
附:【'''啟喉方'''】<br>救誤食諸毒及生冷硬物,宿積不消,心中痛疼方。赤小豆、瓜蒂各等分,為散訖,加鹽豉少許,共搗為丸,以竹箸啟病者齒,溫水送入口中,得大吐即癒。
【'''熨耳以通腎氣'''】<br>
治夢魘不寐。
燒熱湯二升,入戎鹽七合,令烊化已,切蔥白十五莖內湯內,視湯再沸,即將蔥取出,搗如泥,以麻布包之,熨病者二耳,令蔥氣入耳,病者即寐也。
附:【'''灌耳方'''】<br>救飲水過,小便閉塞,涓滴不通方。燒湯一斗,入戎鹽一升,蔥白十五莖,莫令蔥太熱,勺湯,指試不太熱,即灌耳中,令病者側臥,下以一盆著湯,承耳下薰之,少時小便通,立癒。
上五方,乃神仙救急之道;若畜病者,可倍用之。
== 註釋 ==
{{reflist}}
{{PD-old}}
[[Category:中醫]]
[[Category:陶弘景]]
[[分类:敦煌藥方]]
@@ -0,0 +1,446 @@
序 ==
隐居曰:凡学道辈,欲求永年,先须祛疾。或有夙痼,或患时恙,一依五脏补泻法例,服药数剂,必使脏气平和,乃可进修内视之道。不尔,五精不续,真一难守,不入真景也。服药祛疾,虽系微事,亦初学之要领也。诸凡杂病,服药汗吐后,邪气虽平,精气被夺,致令五脏虚疲,当即据证服补汤数剂以补之。不然,时日久旷,或变为损证,则生死转侧耳。谨将五脏虚实证候悉列于左(维基文库注:网页排版因素,实则为“下”),庶几识别无误焉。
辨肝脏病证文并方 ==
肝虚则恐,实则怒。
肝病者,必两胁下痛,痛引少腹。虚则目无所见,耳无所闻,心澹澹如人将捕之。气逆则耳聋,颊肿,治之取厥阴、少阳血者。
邪在肝,则两胁中痛。中寒,恶血在内,则善瘛,节时肿。取之行间,以引胁下;补三里,以温胃中;取耳间青脉,以去其瘛。
陶云:肝德在散。故经云:以辛补之,以酸泻之。肝苦急,急食甘以缓之,适其性而衰也。
【小泻肝汤】治肝实两胁下痛,痛引少腹迫急,当有干呕者方。
枳实熬 芍药 生姜各三两上三味以清浆三升,煮取一升,顿服之。不瘥,即重作服之。
【大泻肝汤】治头痛目赤,多恚怒,胁下支满而痛,痛连少腹迫急无奈方。
枳实熬 芍药 甘草炙 黄芩 大黄 生姜切 各一两上六味,以水五升,煮取二升,温分再服。
【小补肝汤】治心中恐疑,时多恶梦,气上冲心,越汗出,头目眩运者方。
桂枝 干姜 五味子各三两 枣十二枚,去核,一方作薯蓣,当从上四味,以水八升,煮取三升,温服一升,日三服。心中悸者,加桂枝一两半;中满者,去枣;心中如饥者,还用枣;咳逆头苦痛者,加细辛一两半;四肢冷,小便难者,加附子一枚,炮。
【大补肝汤】治肝气虚,其人恐惧不安,气自少腹上冲咽,呃声不止,头目苦眩,不能坐起,汗出,心悸,干呕不能食,脉弱而结者方。桂枝 干姜 五味子各三两 旋覆花 代赭石烧,一方作牡丹皮,当从 竹叶各一两 大枣十二枚,去核,一方作薯蓣,当从上七味,以水一斗,温服一升,日三、夜一服。
辨心脏病证文并方 ==
心虚则悲不已,心实则笑不休。
心病者,心胸内痛,胁下支满,膺背肩胛间痛,两臂内痛。虚则胸腹胁下与腰相引而痛。取其经手少阴、太阳,及舌下血者。其变,刺却中血者。
邪在心,则病心中痛,善悲,是眩仆,视有余不足而调之。《经》-{云}-:“诸邪在心者,皆心胞代受,故证如是。”
陶云:心德在耎。故经云:“以咸补之,苦泻之。心苦缓,急食酸以收之。”
【小泻心汤】
治心中卒急痛,胁下支满,气逆攻膺背肩胛间,不可饮食,食之反笃者方。
龙胆草 栀子打,各三两 戎盐如杏子大三枚,烧赤
上三味,以酢三升,煮取一升,顿服。少顷,得吐瘥。
【大泻心汤】
治暴得心腹痛,痛如刀刺,欲吐不吐,欲下不下,心中懊𢙐,胁背胸支满迫急,无可奈者方。
龙胆草 栀子捣,各三两 苦参 升麻各二两 豉半升 戎盐如杏子大三枚
上六味,以酢六升,先煮上五味,得三升许,去滓。内戎盐,稍煮待消已,取二升,服一升。当大吐,吐已必自泻下,即瘥。(一方无苦参,有通草二两,当从。)
【小补心汤】
治胸痹不得卧,心痛彻背,背痛彻心者方。
栝蒌一枚,捣 薤白八两 半夏半升,洗去滑
上三味以白酨浆一斗,煮取四升,温服一升,日再服。(一方有杏仁,无半夏,熬。)
【大补心汤】
治胸痹,心中痞满,气结在胸,时从胁下逆抢心,心痛无奈方。
栝蒌一枚,捣 薤白八两 半夏半升,洗去滑 枳实熬,二两;一本无枳实 厚朴炙,二两 桂枝一两
上六味,以白酨浆一斗煮取四升,每服二升,日再。(一方有杏仁半升,无半夏,当从。)(一本此方作“小补心汤”,无前方。)
辨心包络病证文并方 ==
心包气实者,受外邪之动也,则胸胁支满,心中澹澹大动,面赤,目黄,善笑不休;虚则血气少,善悲,久不已,发癫仆。
【小泻心汤】
治胸腹支满,心中跳动不安者方。
黄连 黄芩 大黄各三两
上三味,以麻沸汤三升,渍一食顷,绞去滓,顿服。
【大泻心汤】
治心中怔忡不安,胸膺痞懑,口中苦,舌上生疮,面赤如新妆,或吐血、衄血、下血者方。
黄连 黄芩 芍药各三两 干姜炮 甘草炙 大黄各一两
上六味,以水五升,煮取二升,温分再服,日二。
【小补心汤】
治血气虚少,心中动悸,时悲泣,烦中(一本作“躁”),汗出,气噫,脉(一本有“时”)结者方。
代赭石烧赤,入酢浆中淬三次,打;一方作牡丹皮,当从 旋覆花 竹叶各二两 豉一两;一方作山萸肉,当从
上方四味,以水八升,煮取三升,温服一升,日三服。怔惊不安者,加代赭石,为四两半;烦热汗出者,去豉,加竹叶至四两半,身热还用豉;心中窒痛(一本作“心下痞满”)者,加豉至四两半;气苦少者,加甘草三两;心下痞满者,去豉,加人参一两半;胸中冷而多唾者,加干姜一两半;咽中介介塞者,加旋覆花至四两半。
【大补心汤】
治心中虚烦,懊𢙐(一作“怔”)不安,怔忡如车马惊,饮食无味,干呕,气噫,时或多唾,其人脉结而微者方。
代赭石烧赤,入酢头中淬三次,打;一方作牡丹皮,当从 旋覆花 竹叶各三两 豉一方作山萸肉,当从 人参 甘草炙 干姜各一两
上方七味,以水一斗,煮取四升,温服一升,日三、夜一服。
辨脾脏病证文并方 ==
脾实则腹满,飧泄;虚则四肢不用,五脏不安。
脾病者,必腹满肠鸣,溏泻,食不化;虚则身重,若饥,肉痛,足痿不收,行善瘛,脚下痛。
邪在脾,则肌肉痛;阳气不足,则寒中,肠鸣,腹痛;阴气不足,则善饥,皆(一作“绵”)调其三里。
陶云:脾德在缓。故《经》云:以甘补之,辛泻之;脾苦湿,急食苦以燥之。
【小泻脾汤】
治脾气实,下利清谷,里寒外热,腹冷,脉微者方。
附子一枚,炮 干姜 甘草炙,各三两
上三味,以水三升,煮取一升,顿服。
【大泻脾汤】
治腹中胀满,干呕不能食,欲利不得(一作“理”),或下利不止者方。
附子一枚,炮 干姜三两 黄芩 大黄 芍药一本有枳实 甘草炙,各一两
上方六味,以水五升,煮取二升,温分再服,日二。
【小补脾汤】
治饮食不化(一本作“消”),时自吐利,吐利已,心中苦饥,或心下痞满,脉微,无力,身重,足痿,善转筋者方。
人参 甘草炙 干姜各三两 白术一两
上四味,以水八升,煮取三升,分三服,日三。若(一本作“苦”)脐上筑动者,去术,加桂四两;吐多者,去术,加生姜三两;下多者,仍用术;心中悸者,加茯苓一分(一本作“两”);渴欲饮者,加术至四两半;腹中满者,去术,加附子一枚,炮;腹中痛者,加人参一分(一本作“两”);寒者,加干姜一分(一本作“两”)。
【大补脾汤】
治脾气大疲,饮食不化(一本作“消”),呕吐下利,其人枯瘦如柴,立不可动转,口中苦干渴,汗出,气急,脉微而(一本有“时”)结(一本作“微”)者方。
人参 甘草炙,各三两 干姜三两 术 麦门冬 五味子 旋覆花各一两;一方作牡丹皮,当从
上七味,以水一斗,煮取四升,温分四服,日三、夜一服。
辨肺脏病证候文并方 ==
肺虚则鼻息不利;实则喘咳,凭胸仰息。
肺病者,必咳喘逆气,肩息,背痛,汗出憎风;虚则胸中痛,少气,不能报息,耳聋,咽干。
邪在肺,则皮肤痛,发寒热,上气喘,汗出,咳动肩背,取之膺中外腧,背第三椎旁,以手按之快然,乃刺之,取缺盆以越之。
陶云:肺德在收。故经云:“以酸补之,咸泻之;肺苦气上逆,急食辛以散之,开腠理以通气也。”
【小泻肺汤】
治咳喘上气,胸中迫满,不可卧者方。
葶苈子熬黑,捣如泥 大黄 芍药各三两
上三味,以水三升,煮取二升,温分再服,喘定止后服。
【大泻肺汤】
治胸中有痰(一作“疾”)涎,喘不得卧,大、小便闷,身面肿迫满(一作“潢”),欲得气利者方。
葶苈子熬 大黄 芍药各二两 甘草炙 黄芩 干姜各一两
上六味,以水五升,煮取二升,温分再服,日二服。
【小补肺汤】
治汗出口渴,少气不足息,胸中痛,脉虚者方。
麦门冬 五味子 旋覆花各三两;一方作牡丹皮,可从 细辛一两
上四味,以水八升,煮取三升,每服一升,日三服。若胸中烦热者,去细辛,加海蛤一分(一本作“两”);若闷痛者,加细辛一分(一本作“两”);咳疾不出,脉结者,倍旋覆花为二(一本作“六”)两;若眩冒者,去细辛,加泽泻一分(一本作“两”);咳而吐血者,倍麦门冬二(一本作“六”)两;若烦渴者,去细辛,加粳米半升;涎多者,仍用细辛,加半夏半升,洗。
【大补肺汤】
治烦热汗出,少气不足息,口(一本有“苦”)干,耳聋,脉虚而快者方。
麦门冬 五味子 旋覆花各三两;一方作牡丹皮,当从 细辛一两 地黄 竹叶 甘草各一两
上七味,以水一斗,煮取四升,温分四服,日三、夜一服。
辨肾脏病证文并方 ==
肾气虚则厥逆,实则腹满,面色正黑,泾溲不利。
肾病者,必腹大,胫肿,身重,嗜寝[寐];虚则腰中痛,大腹、小腹痛,尻阴股膝挛,(一本有“髀”)胻足皆痛。
邪在肾,是骨痛,阴痹。阴痹者,按之不得。腹胀,腰痛,大便难,肩背项强痛,时眩仆。取之涌泉、昆仑,视有余血者尽取之。
陶云:肾德在坚。故经云:“以苦补之,甘泻之;肾苦燥,急食咸以润之,至津液生也。”
【小泻肾汤】
治小便赤少,少腹满(一本有“,时足胫肿”)者方。
茯苓 甘草 黄芩各三两
上三味,以水三升,煮取一升,顿服。
【大泻肾汤】
治小便赤少,是溺血,少腹迫满而痛,腰如折,耳鸣者方。
茯苓 甘草 大黄 黄芩各三两 芍药 干姜各一两
上方六味,以水五升,煮取二升,日二温服。
【小补肾汤】
治虚劳失精,腰痛,骨蒸羸瘦,脉快者方。
地黄 竹叶 甘草各三两 泽泻一两
上四味,以水八升,煮取三升,日三服。若小便血者,去泽泻,加地榆一两(一本作“分”);若大便见血者,去泽泻,加伏龙肝如鸡子大;若苦遗精者,易生地黄为熟地黄;若小便冷,茎中痛,倍泽泻为二两;少腹苦迫急者,去泽泻,加牡丹皮一两(一本作“分”),小便不利者,仍用泽泻;心烦者,加竹叶;腹中热者,加栀子十四枚,打。
【大补肾汤】
治精气虚少,腰痛,肾痿,不可行走,虚热冲逆,头目眩,小便不利,脉软而快者方。
地黄 竹叶 甘草各三两 泽泻 桂枝 干姜 五味子各一两
上七味,以长流水一斗,煮取四升,温分四服,日三服,夜一服。
五脏泻方 ==
陶曰:又有泻方五首,以救诸病误治,致生变乱者也。
【泻肝汤】
救误用吐法,其人神气素虚,有痰(一作“疾”)澼发动,呕吐不止,惊烦不宁方。
枳实熬 芍药 代赭石一方作牡丹皮,当从 旋覆花 竹叶各三两;一方有生姜,当从
上方五味,以水七升,煮取三升,温分再服。
【泻心汤】
救误用清下,其人阳气素实,外邪乘虚陷入,致心下痞满,食不下,利反不止,雷鸣腹痛方。
黄连 黄芩 人参 甘草炙 干姜各三两;一方有大枣
上方五味,以水七升,煮取三升,温分再服。
【泻脾汤】
救误用冷寒,其人阴气素实,卫气不通,致腹中滞胀,反寒不已方。
附子炮 干姜 麦冬 五味子 旋覆花各三两;一方有细辛三两
上方五味,以水七升,煮取三升,温分再服。
【泻肺汤】
救误用火法,其人血素躁,致令神识迷妄如痴,吐血、衄血,胸中烦满,气结方。
葶苈子熬黑,捣如泥 大黄 生地黄 竹叶 甘草各三两
上方五味,以水七升,煮取三升,温分再服。
【泻肾汤】
救误用汗法,其人阳气素虚,致令阴气逆升,心中悸动不安,冒,汗出不止方。
茯苓 甘草 桂枝 生姜 五味子各三两
上方五味,以水七升,煮取三升,温分再服。
救五脏诸劳损病方 ==
陶云:经方有救诸劳损病方,亦有五首,然综观共要义,盖不外虚候方加减而已,录出以备修真之辅,拯人之危也。然其方意深妙,非俗浅所识。缘诸损候,藏气互乘,虚实杂错,药味寒热并行,补泻相参,先圣遗奥,出人意表,汉晋以还,诸名医辈,张机、卫汜(一作“汛”)、华元化、吴普、皇甫玄晏、支法师、葛稚川、范将军等,皆当代名贤,咸师式此《汤液经法》,愍救疾苦,造福含灵,其间增减,虽各擅其异,或致新效,似乱旧经,而其旨趣,仍方圆之于规矩也。
【养生补肝汤】
治肝虚筋极,腹中坚澼,大便閟塞方。
蜀椒汗,一升 桂心三两 韭叶切,一把 芍药三两 芒硝半斤 胡麻油一升
上六味,以水五升,先煮椒、椒、韭叶、芍药,取得三升,去滓,内芒硝于内,待消已,即停火,将麻油倾入,乘热,急以桑枝三枚,各长尺许,不住手搅,令与药和合为度,共得三升,温分三服,一日尽之。
【调中补心汤】
治心劳脉极,心中烦悸,神识慌惚方。
旋覆花一升;一方作牡丹皮四两,当从 栗子打去壳,十二枚 葱叶十四茎 豉半斤;一方作山萸肉,当从 栀子十四枚,打 人参三两,切
上方六味,以清酒四升,水六升,煮取三升,温分三服,日三。
【建中补脾汤】
治脾虚肉极,羸瘦如柴,腹中拘急,四肢无力方。
甘草炙,二两 大枣十二枚,去核 生姜三两,切 黄饴一升 桂枝二两 芍药六两
上六味,以水七升,煮取三升,去滓,乱饴,更上火,令消已,温服一升,日尽之。
【宁气补肺汤】
治肺虚气极,烦热,汗出,口舌渴燥方。
麦门冬二升 五味子一(一作“二”)升 白酨浆五升 芥子半升 旋覆花一两 竹叶三把
上六味,但以白酨浆共煮,取得三升,分三服,日尽之。
【固元补肾汤】
治肾虚精极,遗精失溺,气乏无力,不可动转,唾血、咯血方。
地黄切 王瓜根切,各三两 苦酒一升 甘草炙 薤白四两 干姜二两,切
上方六味,以苦酒合井泉水五升煮之,取得三升,每服一升,一日尽之。
汤液经法===
陶云:“《经》-{云}-:毒药攻邪,五菜为充,五果为助,五谷为养,五畜为益,尔乃大汤之设。今所录者,皆小汤耳。若欲作大汤者,补肝汤内加羊肝,补心加鸡心,补脾加牛肉,补肺加犬肉,补肾加猪肾,各一具,即成也。”
陶隐居-{云}-:“依《神农本经》及《桐君采药录》,上、中、下三品之药,凡三百六十五味,以应周天之度,四时八节之气,商有圣相伊尹,撰《汤液经法》三卷,为方亦三百六十首:上品上药,为服食、补益方者,百二十者;中品中药,为疗疾、祛邪之方,亦百二十首;下品毒药,为杀虫、辟邪、痈疽等方,亦百二十首。凡共三百六十首也,实万代医家之规范,苍生护命之大宝也。今检录常情需用者六十首,备山中预防灾疾之用耳。检用诸药之要者,可默契经方之旨焉。《经》云:“在天成象,在地成形。”天有五气,化生五味,五味之变,不可胜数。今者约列二十五种,以明五行互含之迹,以明五味变化之用,如左:(维基文库注:网页排版因素,实则“如下”:)
味辛皆属木,桂为之主,椒为火,姜为土,细辛为金,附子(一本此二字不明)为水。
味咸皆属火,旋覆(一本有“花”)为之主,大黄为木,泽泻为土,厚朴为金,硝石为水。
味甘皆属土,人参为之主,甘草为木,大枣为火,麦冬为金,茯苓为水。
味酸皆属金,五味(一本有“子”)为之主,枳实为木,豉为火,芍药为土,薯蓣为水。
味苦皆属水,地黄为之主,黄芩为木,黄连为火,白术为土,竹叶为金。
此二十五味,为诸药之精,多疗诸五脏六腑内损诸病,学者当深契焉。
《经》云:“主于补、泻者为君;数量同于君而非主,故为臣;从于佐监者,为佐、使。”
陶隐居曰:此图乃《汤液经法》尽要之妙,学者能谙于此,医道毕矣。
}|float=}}}
}|text=辛}}
}|text=酸}}
}|text=用}}
}|text=木}}
}|text=体}}
}|text=化}}
}|text=甘}}
}|text=除}}
}|text=痞}}
}|text=咸}}
}|text=苦}}
}|text=用}}
}|text=火}}
}|text=体}}
}|text=化}}
}|text=酸}}
}|text=除}}
}|text=滞}}
}|text=辛}}
}|text=甘}}
}|text=用}}
}|text=土}}
}|text=体}}
}|text=化}}
}|text=苦}}
}|text=除}}
}|text=燥}}
}|text=咸}}
}|text=酸}}
}|text=用}}
}|text=金}}
}|text=体}}
}|text=化}}
}|text=辛}}
}|text=除}}
}|text=囗}}
}|text=苦}}
}|text=甘}}
}|text=用}}
}|text=水}}
}|text=体}}
}|text=化}}
}|text=咸}}
}|text=除}}
}|text=烦}}
}|text=左}}
}|text=阳}}
}|text=进}}
}|text=为}}
}|text=补}}
}|text=其}}
}|text=数}}
}|text=七}}
}|text=火}}
}|text=数}}
}|text=也}}
}|text=右}}
}|text=阴}}
}|text=退}}
}|text=为}}
}|text=泻}}
}|text=其}}
}|text=数}}
}|text=六}}
}|text=水}}
}|text=数}}
}|text=也}}
注:囗为缺字,一本补作“痉”,一本作“逆”,一本作“满”。
二旦六神大小汤 ==
弘景曰:外感天行,经方之药,有二旦、六神大小等汤。昔南阳张机依此诸方,撰写为《伤寒论》一部,疗治明悉,后学咸尊奉之。山林僻居,仓卒难防外感之疾,日数传变,生死往往在三、五日间,岂可疏忽?若能深明此数方者,则庶无蹈险之虞也(一本作“岂险之虞也”),今亦录而识之。
【小阳旦汤】
治天行(一本有“病”),发热,自汗出而恶风,鼻鸣,干呕者。
桂枝三两 芍药三两 生姜二两,切 甘草炙,二两 大枣十二枚
上方,以水七升,煮取三升,温服一升,服已,即啜热稀饭一器,以助药力,稍稍令汗出,不可大汗流漓,(一本有“大汗之”)则病不除也。若不汗出,可随服之,取瘥止。日三服。若加饴一升,为正阳旦汤。
【小阴旦汤】
治天行(一本有“病”),身热汗出,头目痛,腹中痛,干呕,下利者。
黄芩三两 芍药三两 生姜二两,切 甘草二两,炙 大枣十二枚
上方,以水七升,煮取三升,温服一升,日三服。服汤已,如人行三、四里时,令病人啜白酨浆一器,以助药力,身热去自愈(“自愈”一本作“利自止”)也。
【大阳旦汤】
治凡病汗出不止,气息惙惙,身劳力怯,恶风凉,腹中拘急,不欲饮食,皆宜此方。若脉虚大者,为更切证也。
黄耆五两 人参 桂枝 生姜各三两 甘草炙,三两 芍药六两 大枣十二枚 饴一升
上七味,以水一斗,煮取四升,去滓,内饴,更上火,令烊已,每服一升,日三、夜一服。
【大阴旦汤】
治凡病头目眩晕,咽中干,每喜干呕,食不下,心中烦满,胸胁支痛,往来寒热方。
柴胡八两 人参 黄芩 生姜各三两 甘草炙,二两 芍药四两 大枣十二枚 半夏一升,洗
上八味,以水一斗二升,煮取六升,去滓,重上火,缓缓煎之,取得三升,温服一升,日三服。
【小青龙汤】
治天行,发热恶寒,汗不出而喘,身疼痛,脉紧者方。
麻黄三两 杏仁半升,熬,打 桂枝三两 甘草炙,一两半
上方四味,以水七升,先煮麻黄,减二升,掠去上沫,内诸药,煮取三升,去滓,温服八合,必令汗出彻身,不然恐邪不尽散也。
【大青龙汤】
治天行,表不解,心下有水汽,干呕,发热而喘咳不已者。
麻黄去节 细辛 芍药 甘草炙 桂枝各三两 五味子半升 半夏半升 干姜三两
上方八味,以水一斗,先煮麻黄,减二升,掠去上沫,内诸药,煮取三升,去滓,温服一升。一方无干姜,作七味,当从。
【小白虎汤】
治天行热病,大汗出不止,口舌干燥,饮水数升不已,脉洪大者方。
石膏如鸡子大,绵裹 知母六两 甘草炙,二两 粳米六合
上四味,以水一斗,先熬粳米,熟讫去米,内诸药,煮取六升,温服二升,日三服。
【大白虎汤】
治天行热病,心中烦热,时自汗出,舌干,渴欲饮水,时呷嗽不已,久不解者方。
石膏如鸡子大一枚,打 麦门冬半升 甘草炙,二两 粳米六合 半夏半升 生姜二两,切 竹叶三大握
上方七味,以水一斗二升,先煮粳米,米熟讫,去米,内诸药,煮至六升,去滓,温服二升,日三服。
【小朱鸟汤】
治天行热病,心气不足,内生烦热,坐卧不安,时下利纯血如鸡、鸭肝者方。
鸡子黄二枚 阿胶三锭 黄连四两 黄芩 芍药各二两
上五味,以水六升,先煮连、芩、芍三物,取三升,去滓,内胶,更上火,令烊尽,取下,待小冷,下鸡子黄,搅令相得,温服七合,日三服。
【大朱鸟汤】
治天行热病,重下恶毒痢,痢下纯血,日数十行,羸瘦如柴,心中不安,腹中绞急,痛如刀刺方。
鸡子黄二枚 阿胶三锭 黄连四两 黄芩 芍药各二两 人参二两 干姜二两
上药七味,以水一斗,先煮连、芩、姜五物,得四升讫,内醇苦酒二升,再煮至四升讫,去滓,次内胶于内,更上火,令烊,取下,待小冷,内鸡子黄,搅令相得即成,每服一升,日三、夜一服。
【小玄武汤】
治天行病,肾气不足,内生虚寒,小便不利,腹中痛,四肢冷者方。
茯苓三两 芍药三两 白术二两 干姜三两 附子一枚,炮去皮
上五味,以水八升,煮取三升,去滓,温服七合,日三服。
【大玄武汤】
治肾气虚疲,少腹中冷,腰背沉重,四肢(一本有“冷”)清,小便不利,大便鸭溏,日十余行,气惙力弱者方。
茯苓三两 白术二两 附子一枚,炮 芍药二两 干姜二两 人参二两 甘草二两,炙
上七味,以水一斗,煮取四升,温服一升,日三、夜一服。
【小勾陈汤】
治天行热病,脾气不足,饮食不化,腰痛,下痢方。
甘草三两 干姜 人参各二两 大枣六枚,去核
上四味,以水五升,煮取二升,温分再服。
【大勾陈汤】
治天行热病,脾气虚,邪热入里,腹中雷鸣切痛,呕吐下利不止者方。
甘草 人参各三两 半夏一升,洗去滑 生姜切,二两 黄芩二两 黄连二两 大枣十二枚,劈去核
右七味,以水一斗,煮取六升,温服二升,日三。
【小腾蛇汤】
治天行热病,胃气素实,邪气不除,腹满而喘,汗出不止者方。
枳实三两 厚朴二两 甘草二两 芒硝二两
上四味,以水六升,煮取上三味至二升许,去滓,内芒硝,待焰已,顿服之。
【大腾蛇汤】
治天行热病,邪热不除,大腑閟结,腹中大满实,汗出而喘,时神昏不识人,宜此方,急下之方。
枳实三两 厚朴 甘草 大黄 葶苈熬黑,打如泥 生姜 芒硝后下
上七味,以水一斗二升,先煮上六味至四升,去滓,内芒硝,待焰化已,温服二升。生姜一作大枣。
弘景曰:阳旦者,升阳之方,以黄耆为主;阴旦者,扶阴之方,以柴胡为主;青龙者,宣发之方,以麻黄为主;白虎者,收重之方,以石膏为主;朱鸟者,表滋之方,以鸡子黄为主;玄武者,温渗之方,以附子为主;此六方者,为六合之正精,升降阴阳,交(一作“变”)互金木,即济水火,乃神明之剂也。张机撰《伤寒论》,避道家之称,故其方皆非正名也,但以其药名之,以推主为识耳。
救五脏中恶卒死方 ==
陶经隐居云:中恶卒死者,皆脏气被壅,致令内外隔绝所致也,神仙有开五窍以救卒死中恶之方五者,录如左:(维基文库注:网页排版因素,实则“如下”:)
【点眼以通肝气】
治跌仆,(一本有“既月”)腰,挫闪,气血著滞、作痛一处,不可欠呻、动转方。
矾石烧赤,取凉冷
研为细粉,每用少许,以酢蘸,点目大眦,痛在左则点右眦,痛在右则点左眦,当大痒,螯泪大出则愈。
【吹鼻以通肺气】
治诸凡卒死,息闭不通者,皆可用此法活之。
皂角刮去皮弦,用净肉,火上炙燥,如杏核(一本有“心”)大一块 细辛根等分
共为极细末,每用苇管吹鼻中少许,得嚏则活也。
【著舌而通心气】
治中恶,急心痛,手足逆冷者,顷刻可杀人,看其人唇舌青紫者及指甲青冷者是。
硝石五钱匕 雄黄一钱匕
上二味,共为极细末,启病者舌,著散一匕于舌下,少时即定,若有涎出,令病者随涎咽下必愈。
【启喉以通脾气】
治过食难化之物,或异品有毒,宿积不消,毒势攻注,心腹痛如刀搅。
赤小豆 瓜蒂各等分
共为散,每用咸豉半升,以水二升,煮豉,取一升,去滓,内散一匕,顿服,少项当大吐则瘥。
附:【启喉方】救误食诸毒及生冷硬物,宿积不消,心中痛疼方。赤小豆、瓜蒂各等分,为散讫,加盐豉少许,共捣为丸,以竹箸启病者齿,温水送入口中,得大吐即愈。
【熨耳以通肾气】
治梦魇不寐。
烧热汤二升,入戎盐七合,令烊化已,切葱白十五茎内汤内,视汤再沸,即将葱取出,捣如泥,以麻布包之,熨病者二耳,令葱气入耳,病者即寐也。
附:【灌耳方】救饮水过,小便闭塞,涓滴不通方。烧汤一斗,入戎盐一升,葱白十五茎,莫令葱太热,勺汤,指试不太热,即灌耳中,令病者侧卧,下以一盆著汤,承耳下薰之,少时小便通,立愈。
上五方,乃神仙救急之道;若畜病者,可倍用之。
注释 ==
Category:中医
Category:陶弘景
分类:敦煌药方
@@ -0,0 +1,322 @@
<!DOCTYPE html>
<html lang="zh-Hant">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<title>輔行訣臟腑用藥法要</title>
<!-- favicons generated by https://realfavicongenerator.net/ -->
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<link rel="mask-icon" href="/safari-pinned-tab.svg" color="#5bbad5">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<!-- /favicons -->
<link rel="stylesheet" href="../../_common/common.css">
<link rel="stylesheet" href="../../_common/jicheng.css">
<link rel="stylesheet" href="../book.css">
<script>
var jchanzi = { conf: { autoProcess: false } };
</script>
<script src="https://jicheng.tw/hanzi/common/jchanzi.js"></script>
<script src="../../_common/common.js"></script>
<script src="../../_common/lib/mark.es6.js"></script>
<script src="../../_common/jicheng.js"></script>
<script src="../book.js"></script>
<script>
Object.assign(utils.PAGE_INFO, {
data_type: "book",
hanzi_fonts: {"supplement": {"label": "補缺", "desc": "使用瀏覽器預設字體,缺字下載大字集字體補充。", "family": "sans-serif, \"全宋體(調和)\", \"全宋體-1\", \"全宋體-2\", \"全宋體-3\"", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-p/FSung-p.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-1/FSung-1.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-2/FSung-2.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-3/FSung-3.css\";"}, "fsung": {"label": "全宋體", "desc": "台灣字體,支援 Unicode Ext A–H 字元。(28.9MB)", "type": "s", "family": "\"全宋體(調和)\", \"全宋體-1\", \"全宋體-2\", \"全宋體-3\", serif", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-p/FSung-p.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-1/FSung-1.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-2/FSung-2.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/FSung-3/FSung-3.css\";"}, "twsung": {"label": "全字庫正宋體", "desc": "台灣字體,支援大部分 Unicode Ext A–F 字元。(37.7MB)", "type": "s", "family": "TW-Sung, TW-Sung-Ext-B, serif", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TW-Sung-98_1/TW-Sung-98_1.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TW-Sung-Ext-B-98_1/TW-Sung-Ext-B-98_1.css\";"}, "twkai": {"label": "全字庫正楷體", "desc": "台灣字體,支援大部分 Unicode Ext A–F 字元。(34.8MB)", "type": "k", "family": "TW-Kai, TW-Kai-Ext-B, sans-serif", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TW-Kai-98_1/TW-Kai-98_1.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TW-Kai-Ext-B-98_1/TW-Kai-Ext-B-98_1.css\";"}, "tshyn": {"label": "天珩全字庫", "desc": "中國字體,支援 Unicode Ext A–H 字元。(21.6MB)", "type": "s", "family": "TH-Tshyn-P0, TH-Tshyn-P1, TH-Tshyn-P2, serif", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TH-Tshyn-P0/TH-Tshyn-P0.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TH-Tshyn-P1/TH-Tshyn-P1.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/TH-Tshyn-P2/TH-Tshyn-P2.css\";"}, "hanamin": {"label": "花園明朝體", "desc": "日本字體,支援 Unicode Ext A–F 字元。(22.7MB)", "type": "m", "family": "\"花園明朝A\", \"花園明朝B\", serif", "css": "@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/HanaMinA/HanaMinA.css\";\n@import \"https://jicheng.tw/hanzi/common/webfont/HanaMinB/HanaMinB.css\";"}},
google_cse_script_url: "https://cse.google.com/cse.js?cx=008948661690752370915:cps7kop8o_o",
google_site_search_root: "jicheng.tw/tcm/",
bing_site_search_root: "jicheng.tw/tcm/",
});
</script>
<!-- Global site tag (gtag.js) - Google Analytics -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-18028643-1"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-18028643-1');
</script>
<!-- /Google Analytics -->
</head>
<body>
<header id="page-header">
<div id="page-panel-open-wrapper" hidden>
<a id="page-panel-open" role="button" aria-label="工具欄"></a>
</div>
<h1><a href="../../index.html">中醫笈成</a> » <a href="../index.html">典籍</a> » <a href="index.html">輔行訣臟腑用藥法要</a></h1>
</header>
<main role="main" class="main" data-render="book">
<header data-type="book">
<h1>輔行訣臟腑用藥法要</h1>
<dl class="元資料">
<div><dt>作者</dt><dd>陶弘景</dd></div>
<div><dt>朝代</dt><dd>南朝·梁</dd></div>
<div><dt>地域</dt><dd>華陽</dd></div>
</dl>
</header>
<h2 data-sec="h2">輔行訣臟腑用藥法要(上)</h2>
<div data-sec="p">梁<span data-rev="今版">‧</span>華陽隱居 陶弘景撰</div>
<div data-sec="p">隱居曰<span data-rev="今版">:</span>凡學道輩<span data-rev="今版">,</span>欲求永年<span data-rev="今版">,</span>先須祛疾<span data-rev="今版">。</span>或有夙痼<span data-rev="今版">,</span>或患時恙<span data-rev="今版">,</span>一依五臟補瀉法例<span data-rev="今版">,</span>服藥數劑<span data-rev="今版">,</span>必使臟氣平和<span data-rev="今版">,</span>乃可進修內視之道<span data-rev="今版">。</span>不爾<span data-rev="今版">,</span>五精不續<span data-rev="今版">,</span>真一難守<span data-rev="今版">,</span>不入真景也<span data-rev="今版">。</span>服藥祛疾<span data-rev="今版">,</span>雖系微事<span data-rev="今版">,</span>亦初學之要領也<span data-rev="今版">。</span>諸凡雜病<span data-rev="今版">,</span>服藥汗吐後<span data-rev="今版">,</span>邪氣雖<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>難<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>平<span data-rev="今版">,</span>精氣被奪<span data-rev="今版">,</span>致令五臟虛疲<span data-rev="今版">,</span>當即據證服補湯數劑以補之<span data-rev="今版">。</span>不然<span data-rev="今版">,</span>時日久曠<span data-rev="今版">,</span>或變為損證<span data-rev="今版">,</span>則生死轉側耳<span data-rev="今版">。</span>謹鈄五臟虛實證候悉列於左<span data-rev="今版">,</span>庶幾識別無誤焉<span data-rev="今版">。</span></div>
<h3 data-sec="h3">辨肝臟病證文並方</h3>
<div data-sec="p">肝虛則恐<span data-rev="今版">,</span>實則怒<span data-rev="今版">。</span>
肝病者<span data-rev="今版">,</span>必兩脅下痛<span data-rev="今版">,</span>痛引少腹<span data-rev="今版">。</span>虛則目無所見<span data-rev="今版">,</span>耳有所聞<span data-rev="今版">,</span>心澹澹如人將捕之<span data-rev="今版">。</span>氣逆則耳聾<span data-rev="今版">,</span>頰腫<span data-rev="今版">,</span>治之取厥陰<span data-rev="今版">、</span>少陽血者<span data-rev="今版">。</span>
邪在肝<span data-rev="今版">,</span>則兩脅中痛<span data-rev="今版">。</span>中寒惡血在內<span data-rev="今版">,</span>則善瘛<span data-rev="今版">,</span>節時腫<span data-rev="今版">。</span>取之行間以引脅下<span data-rev="今版">,</span>補三裏以溫<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>胃<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>中<span data-rev="今版">,</span>取耳間青脈<span data-rev="今版">,</span>以去其瘛<span data-rev="今版">。</span>
陶云<span data-rev="今版">:</span>肝德在散<span data-rev="今版">。</span>故經云<span data-rev="今版">:</span>以辛補之<span data-rev="今版">,</span>以酸瀉之<span data-rev="今版">。</span>肝苦急<span data-rev="今版">,</span>急食甘以緩之<span data-rev="今版">,</span>適其性而衰也<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉肝湯</u>
治肝實兩脅下痛<span data-rev="今版">,</span>痛引少腹迫急<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>當有乾嘔<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>者方<span data-rev="今版">:</span>
枳實(熬) 芍藥 生薑各三兩
上三味以清漿三升<span data-rev="今版">,</span>煮<span data-rev="今版">,</span>取一升<span data-rev="今版">,</span>頓服之<span data-rev="今版">。</span>不瘥<span data-rev="今版">,</span>即重作服之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉肝湯</u>
治頭痛目赤<span data-rev="今版">,</span>多恚怒<span data-rev="今版">,</span>脅下支滿而痛<span data-rev="今版">,</span>痛連少腹迫急無奈方<span data-rev="今版">:</span>
枳實(熬) 芍藥 甘草(炙) 黃芩 大黃 生薑(切)各一兩
上六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>煮取二升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小補肝湯</u>
治<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>心中<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>恐疑<span data-rev="今版">,</span>時多惡夢<span data-rev="今版">,</span>氣上沖心<span data-rev="今版">,</span>越汗出<span data-rev="今版">,</span>頭目眩運者方<span data-rev="今版">:</span>
桂枝 乾薑 五味子(各三兩) 棗(十二枚<span data-rev="今版">,</span>去核<span data-rev="今版">,</span>一方作薯蕷<span data-rev="今版">,</span>當從)</div>
<div data-sec="p">上四味<span data-rev="今版">,</span>以水八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span>心中悸者<span data-rev="今版">,</span><span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>加<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>桂枝一兩半<span data-rev="今版">;</span>中滿者<span data-rev="今版">,</span>去棗<span data-rev="今版">;</span>心中如饑者<span data-rev="今版">,</span>還用棗<span data-rev="今版">;</span>咳逆頭苦痛者<span data-rev="今版">,</span>加細辛一兩半<span data-rev="今版">;</span>四肢冷<span data-rev="今版">,</span>小便難者<span data-rev="今版">,</span>加附子一枚<span data-rev="今版">,</span>炮<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大補肝湯</u>
治肝氣虛<span data-rev="今版">,</span>其人恐懼不安<span data-rev="今版">,</span>氣自少腹上沖咽<span data-rev="今版">,</span>呃聲不止<span data-rev="今版">,</span>頭目苦眩<span data-rev="今版">,</span>不能坐起<span data-rev="今版">,</span>汗出<span data-rev="今版">,</span>心悸<span data-rev="今版">,</span>乾嘔不能食<span data-rev="今版">,</span>脈弱而結者方<span data-rev="今版">:</span>
桂枝 乾薑 五味子(各三兩) 旋覆花 代赭石(燒<span data-rev="今版">,</span>一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從) 竹葉(各一兩) 大棗(十二個<span data-rev="今版">,</span>去核<span data-rev="今版">,</span>一方作薯蕷<span data-rev="今版">,;</span>當從)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>升<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span></div>
<h3 data-sec="h3">辨心臟病證文並方</h3>
<div data-sec="p">心虛則悲不已<span data-rev="今版">,</span>心實則笑不休<span data-rev="今版">。</span>
心病者<span data-rev="今版">,</span>心胸內痛<span data-rev="今版">,</span>脅下支滿<span data-rev="今版">,</span>膺背肩胛間痛<span data-rev="今版">,</span>兩臂內痛<span data-rev="今版">。</span>虛則胸腹脅下與腰相引而痛<span data-rev="今版">。</span>取其經手少陰<span data-rev="今版">、</span>太陽<span data-rev="今版">,</span>及舌下血者<span data-rev="今版">。</span>其變<span data-rev="今版">,</span>刺郤中血者<span data-rev="今版">。</span>
邪在心<span data-rev="今版">,</span>則病心中前<span data-rev="今版">,</span>善悲<span data-rev="今版">,</span>是眩仆<span data-rev="今版">,</span>視有餘不足崦調之<span data-rev="今版">。</span>經云<span data-rev="今版">:「</span>諸邪在心者<span data-rev="今版">,</span>皆心胞代受<span data-rev="今版">,</span>故證如是<span data-rev="今版">。」</span>
陶云<span data-rev="今版">:</span>心德在耎<span data-rev="今版">。</span>故經云<span data-rev="今版">:「</span>以鹹補之<span data-rev="今版">,</span>苦瀉之<span data-rev="今版">。</span>心苦緩<span data-rev="今版">,</span>急食酸以收之<span data-rev="今版">。」</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉心湯</u>
治心中卒急痛<span data-rev="今版">,</span>脅下支滿<span data-rev="今版">,</span>氣逆攻膺背肩胛間<span data-rev="今版">,</span>不可飲食食之反篤者方<span data-rev="今版">:</span>
龍膽草 梔子(打<span data-rev="今版">,</span>各三兩) 戎鹽(如杏子大三枚<span data-rev="今版">,</span>燒赤)
上三味<span data-rev="今版">,</span>以酢三升<span data-rev="今版">,</span>煮取一升<span data-rev="今版">,</span>頓服<span data-rev="今版">。</span>少頃<span data-rev="今版">,</span>得吐瘥<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉心湯</u>
治暴得心腹痛<span data-rev="今版">,</span>痛如刀刺<span data-rev="今版">,</span>欲吐不吐<span data-rev="今版">,</span>欲下不下<span data-rev="今版">,</span>心中懊憹<span data-rev="今版">,</span>脅背胸支滿迫急<span data-rev="今版">,</span>無可奈者方<span data-rev="今版">:</span>
龍膽草 梔子(搗<span data-rev="今版">,</span>各三兩) 苦參 升麻(各二兩) 豉(半升) 戎鹽(如杏子大三枚)
上六味<span data-rev="今版">,</span>服一升<span data-rev="今版">,</span>當大吐<span data-rev="今版">,</span>吐已必自瀉下<span data-rev="今版">,</span>即瘥(一方無苦參<span data-rev="今版">,</span>有通草二兩<span data-rev="今版">,</span>當從)</div>
<div data-sec="p"><u>小補心湯</u>
治胸痹<span data-rev="今版">,</span>心中痞滿<span data-rev="今版">,</span>氣結在胸<span data-rev="今版">,</span>時從脅下逆搶心<span data-rev="今版">,</span>心痛無奈方<span data-rev="今版">:</span>
栝蔞(一枚<span data-rev="今版">,</span>搗) 薤白(八兩) 半夏(半升<span data-rev="今版">,</span>洗去滑) 厚朴(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 桂枝(一兩)
上六味<span data-rev="今版">,</span>以白漿一斗煮取四或<span data-rev="今版">,</span>每服二或<span data-rev="今版">,</span>日再<span data-rev="今版">。</span>(一方有杏仁半升<span data-rev="今版">,</span>無半夏<span data-rev="今版">,</span>當從)</div>
<div data-sec="p">心胞氣實者<span data-rev="今版">,</span>受外邪之動也<span data-rev="今版">,</span>則胸脅支滿<span data-rev="今版">,</span>眩中澹澹大動<span data-rev="今版">,</span>面赤<span data-rev="今版">,</span>目黃<span data-rev="今版">,</span>善笑不休<span data-rev="今版">;</span>虛則血氣少<span data-rev="今版">,</span>善悲<span data-rev="今版">,</span>久不已<span data-rev="今版">,</span>發癲仆<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉心湯</u>
治胸腹支滿<span data-rev="今版">,</span>心中跳動不安者方<span data-rev="今版">:</span>
黃連 黃芩 大黃(各三兩)
上三味<span data-rev="今版">,</span>以麻沸湯三升<span data-rev="今版">,</span>漬一食頃<span data-rev="今版">,</span>絞去滓<span data-rev="今版">,</span>頓<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉心湯</u>
治心中怔忡不安<span data-rev="今版">,</span>胸膺痞懣<span data-rev="今版">,</span>口中苦<span data-rev="今版">,</span>舌上生瘡<span data-rev="今版">,</span>面赤如新妝<span data-rev="今版">,</span>或吐血<span data-rev="今版">,</span>衄血<span data-rev="今版">,</span>下血者方<span data-rev="今版">:</span>
黃連 黃芩 芍藥(各三兩) 乾薑(炮) 甘草(炙) 大黃(各一兩)
上六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>煮取二升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">,</span>日二<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小補心湯</u>
治血氣虛少<span data-rev="今版">,</span>心中動悸<span data-rev="今版">,</span>時悲泣<span data-rev="今版">,</span>煩中<span data-rev="今版">,</span>汗出<span data-rev="今版">,</span>氣噫<span data-rev="今版">,</span>脈結者方<span data-rev="今版">:</span>
代赭石(燒赤<span data-rev="今版">,</span>入酢漿中淬三次<span data-rev="今版">,</span>打<span data-rev="今版">。</span>一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從) 旋覆花 竹葉(各二兩) 豉(一兩<span data-rev="今版">,</span>一方作山萸肉<span data-rev="今版">,</span>當從)
上方四味<span data-rev="今版">,</span>以不八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">,</span>怔驚不發者<span data-rev="今版">,</span>加代赭石<span data-rev="今版">,</span>為四兩半<span data-rev="今版">;</span>煩熱汗出者<span data-rev="今版">,</span>去豉<span data-rev="今版">,</span>加竹葉至四兩半<span data-rev="今版">,</span>身熱還用豉<span data-rev="今版">;</span>心中窒痛<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>心下痞滿<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>者<span data-rev="今版">,</span>加豉至四兩半<span data-rev="今版">;</span>氣苦少者<span data-rev="今版">,</span>加甘草三兩<span data-rev="今版">;</span>心下痞滿者<span data-rev="今版">,</span>去豉<span data-rev="今版">,</span>加人參一兩半<span data-rev="今版">;</span>胸中冷而多唾者<span data-rev="今版">,</span>加乾薑一兩半<span data-rev="今版">;</span>咽仲介介塞者<span data-rev="今版">,</span>加旋覆花至四兩半<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大補心湯</u>
治心中虛煩<span data-rev="今版">,</span>懊憹不發<span data-rev="今版">,</span>怔忡如車馬驚<span data-rev="今版">,</span>飲食無味<span data-rev="今版">,</span>乾嘔<span data-rev="今版">,</span>氣噫<span data-rev="今版">,</span>時或多唾<span data-rev="今版">,</span>其人脈結而微者方<span data-rev="今版">:</span>
代赭石(燒赤<span data-rev="今版">,</span>入酢頭中淬三次<span data-rev="今版">,</span>打<span data-rev="今版">。</span>一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從) 旋覆花 竹葉(各三兩) 豉(一方作山萸肉<span data-rev="今版">,</span>當從) 人參 甘草(炙) 乾薑(各一兩)
上方七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>煮取四升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<h3 data-sec="h3">辨脾臟病證文並方</h3>
<div data-sec="p">脾實則腹滿<span data-rev="今版">,</span>殮泄<span data-rev="今版">;</span>虛則四肢不用<span data-rev="今版">,</span>五臟不安<span data-rev="今版">。</span>
脾病者<span data-rev="今版">,</span>必腹滿腸鳴<span data-rev="今版">,</span>溏瀉<span data-rev="今版">,</span>食不化<span data-rev="今版">;</span>虛則身重<span data-rev="今版">,</span>若饑<span data-rev="今版">,</span>肉痛<span data-rev="今版">,</span>足痿不收<span data-rev="今版">,</span>行善瘛<span data-rev="今版">,</span>腳下痛<span data-rev="今版">。</span>
邪在脾<span data-rev="今版">,</span>則肌肉痛<span data-rev="今版">,</span>陽氣不足<span data-rev="今版">,</span>則寒中<span data-rev="今版">,</span>腸鳴<span data-rev="今版">,</span>腹痛<span data-rev="今版">;</span>陰氣不足<span data-rev="今版">,</span>則善饑<span data-rev="今版">,</span>綿調其三裏<span data-rev="今版">。</span>
陶云<span data-rev="今版">:</span>脾德在緩<span data-rev="今版">。</span>故經云<span data-rev="今版">:</span>以甘補之<span data-rev="今版">,</span>辛瀉之<span data-rev="今版">;</span>脾苦濕<span data-rev="今版">,</span>急食苦以燥之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉脾湯</u>
治脾氣實<span data-rev="今版">,</span>下利清穀<span data-rev="今版">,</span>裏寒外熱<span data-rev="今版">,</span>腹冷<span data-rev="今版">,</span>脈微者方<span data-rev="今版">:</span>
附子(<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>一<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>枚<span data-rev="今版">,</span>炮) 乾薑 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>各三兩)
上三味<span data-rev="今版">,</span>以水三升<span data-rev="今版">,</span>煮取一升<span data-rev="今版">,</span>頓服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉脾湯</u>
治腹中脹滿<span data-rev="今版">,</span>乾嘔不能食<span data-rev="今版">,</span>欲利不理<span data-rev="今版">,</span>或下利不止者方<span data-rev="今版">:</span>
附子(一枚<span data-rev="今版">,</span>炮) 乾薑(三兩) 黃芩 大黃 芍藥 <span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>枳實 <jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>各一兩)
上方六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>煮取二勤務員<span data-rev="今版">,</span>溫升再服<span data-rev="今版">,</span>日二<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小補脾湯</u>
治飲食不化<span data-rev="今版">,</span>時自吐利<span data-rev="今版">,</span>吐利已<span data-rev="今版">,</span>心中苦饑<span data-rev="今版">;</span>或心下痞滿<span data-rev="今版">,</span>脈微<span data-rev="今版">,</span>無力<span data-rev="今版">,</span>身重<span data-rev="今版">,</span>足痿<span data-rev="今版">,</span>善轉筋者方<span data-rev="今版">:</span>
人參 甘草(炙) 乾薑(各三兩) 白朮(一兩)
上四味<span data-rev="今版">,</span>以水八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>分三服<span data-rev="今版">,</span>日三<span data-rev="今版">。</span>苦臍上築動者<span data-rev="今版">,</span>去朮<span data-rev="今版">,</span>加桂四兩<span data-rev="今版">;</span>吐多者<span data-rev="今版">,</span>去朮<span data-rev="今版">,</span>加生薑三兩<span data-rev="今版">;</span>下多者<span data-rev="今版">,</span>仍用朮<span data-rev="今版">;</span>心中悸者加茯苓一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>渴欲飲者<span data-rev="今版">,</span>加朮至四兩半<span data-rev="今版">;</span>腹中滿者<span data-rev="今版">,</span>去朮<span data-rev="今版">,</span>加附子<span data-rev="今版">,</span>一枚<span data-rev="今版">,</span>炮<span data-rev="今版">;</span>腹中痛者<span data-rev="今版">,</span>加人參一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>寒者<span data-rev="今版">,</span>加乾薑一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大補脾湯</u>
治脾氣大疲<span data-rev="今版">,</span>飲食不化<span data-rev="今版">,</span>嘔吐下利<span data-rev="今版">,</span>其人枯瘦如柴<span data-rev="今版">,</span>立不可動轉<span data-rev="今版">,</span>口中苦乾渴<span data-rev="今版">,</span>汗出<span data-rev="今版">,</span>氣急<span data-rev="今版">,</span>脈微而時微者方<span data-rev="今版">:</span>
人參 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>各三兩) 乾薑(三兩) 朮 麥門冬 五味子 旋覆花(一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從<span data-rev="今版">,</span>各一兩)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗煮取四升<span data-rev="今版">,</span>溫分四服<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<h3 data-sec="h3">辨肺臟病證候文並方</h3>
<div data-sec="p">肺虛則鼻息不利<span data-rev="今版">;</span>實則喘咳<span data-rev="今版">,</span>憑胸仰息<span data-rev="今版">。</span>
肺病者<span data-rev="今版">,</span>必咳喘逆氣<span data-rev="今版">,</span>肩息<span data-rev="今版">,</span>背痛<span data-rev="今版">,</span>汗出憎風<span data-rev="今版">;</span>虛則胸中痛<span data-rev="今版">,</span>少氣<span data-rev="今版">,</span>不能報息<span data-rev="今版">,</span>耳聾<span data-rev="今版">,</span>咽乾<span data-rev="今版">。</span>
邪在肺<span data-rev="今版">,</span>則皮膚痛<span data-rev="今版">,</span>發寒熱<span data-rev="今版">,</span>上氣喘<span data-rev="今版">,</span>汗出<span data-rev="今版">,</span>咳動肩背<span data-rev="今版">,</span>取之膺中外腧<span data-rev="今版">,</span>背第三椎旁<span data-rev="今版">,</span>以手按之快然<span data-rev="今版">,</span>乃刺之<span data-rev="今版">,</span>取缺盆以越之<span data-rev="今版">。</span>
陶云<span data-rev="今版">:</span>肺德在收<span data-rev="今版">。</span>故經云<span data-rev="今版">:「</span>以酸補之<span data-rev="今版">,</span>鹹瀉之<span data-rev="今版">;</span>肺苦氣上逆<span data-rev="今版">,</span>食辛以散之<span data-rev="今版">,</span>開腠理以通氣也<span data-rev="今版">。」</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉肺湯</u>
治咳喘上氣<span data-rev="今版">,</span>胸中迫滿<span data-rev="今版">,</span>不可臥者方<span data-rev="今版">:</span>
葶藶子(熬黑<span data-rev="今版">,</span>搗如泥) 大黃 芍藥(各三兩)
上三味<span data-rev="今版">,</span>以水三升<span data-rev="今版">,</span>煮取二升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">,</span>喘定止後服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉肺湯</u>
治胸中有痰<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>疾<span data-rev="今版">?</span><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>涎<span data-rev="今版">,</span>喘不得臥<span data-rev="今版">,</span>大小便悶<span data-rev="今版">,</span>身面腫迫潢<span data-rev="今版">,</span>欲得氣利者方<span data-rev="今版">:</span>
葶藶子(熬) 大黃 芍藥(各二兩) 甘草(炙) 黃芩 乾薑(各一兩)
上六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>煮取二升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">,</span>日二服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小補肺湯</u>
治汗出口渴<span data-rev="今版">,</span>少氣不足息<span data-rev="今版">,</span>胸中痛<span data-rev="今版">,</span>脈虛者方<span data-rev="今版">:</span>
麥門冬 五味子 旋覆花(各三兩<span data-rev="今版">,</span>一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>可從) 細辛(一兩)
上四味<span data-rev="今版">,</span>以水八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>每服一升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span>若胸中煩熱者<span data-rev="今版">,</span>去細辛<span data-rev="今版">,</span>加海蛤一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>若悶痛者<span data-rev="今版">,</span>加細辛一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>咳疾不出<span data-rev="今版">,</span>脈結者<span data-rev="今版">,</span>倍旋覆花為二<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>六<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>兩<span data-rev="今版">;</span>若眩冒者<span data-rev="今版">,</span>去細辛<span data-rev="今版">,</span>加澤瀉一分<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>兩<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>咳而吐血者<span data-rev="今版">,</span>倍麥門冬二<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>六<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>兩<span data-rev="今版">;</span>若煩渴者<span data-rev="今版">,</span>去細辛<span data-rev="今版">,</span>加粳米半升<span data-rev="今版">;</span>涎多者<span data-rev="今版">,</span>仍用細辛<span data-rev="今版">,</span>加半夏半升<span data-rev="今版">,</span>洗<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大補肺湯</u>
治煩熱汗郵<span data-rev="今版">,</span>少氣不足息<span data-rev="今版">,</span>口乾<span data-rev="今版">,</span>耳聾<span data-rev="今版">,</span>脈虛而快者方<span data-rev="今版">:</span>
麥門冬 五味子 旋覆花(各三兩<span data-rev="今版">,</span>一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從) 細辛(一兩) 地黃 竹葉 甘草(各一兩)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>煮取四升<span data-rev="今版">,</span>溫分四服<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<h3 data-sec="h3">辨腎臟病證文並方</h3>
<div data-sec="p">腎氣虛則厥逆<span data-rev="今版">,</span>實則腹滿<span data-rev="今版">,</span>面色正黑<span data-rev="今版">,</span>涇溲不利<span data-rev="今版">。</span>
腎病者<span data-rev="今版">,</span>必腹大脛腫<span data-rev="今版">,</span>身重<span data-rev="今版">,</span>嗜寢<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>寐<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>虛則腰中痛<span data-rev="今版">,</span>大腹小腹痛<span data-rev="今版">,</span>尻陰股<span data-rev="今版">、</span>膝攣<span data-rev="今版">,</span>足皆痛<span data-rev="今版">。</span>
邪在腎<span data-rev="今版">,</span>是骨痛<span data-rev="今版">,</span>陰痹<span data-rev="今版">,</span>陰痹者<span data-rev="今版">,</span>按之不得<span data-rev="今版">,</span>腹脹<span data-rev="今版">,</span>腰痛<span data-rev="今版">,</span>大便難<span data-rev="今版">,</span>肩背項強痛<span data-rev="今版">,</span>時眩仆<span data-rev="今版">,</span>取之勇泉<span data-rev="今版">,</span>昆侖<span data-rev="今版">,</span>視有餘者盡取之<span data-rev="今版">。</span>
陶云<span data-rev="今版">:</span>腎德在堅<span data-rev="今版">。</span>故經云<span data-rev="今版">:「</span>以苦補之<span data-rev="今版">,</span>甘瀉之<span data-rev="今版">;</span>腎甘燥<span data-rev="今版">,</span>急食鹹以潤之<span data-rev="今版">,</span>至津液生也<span data-rev="今版">。」</span></div>
<div data-sec="p"><u>小瀉腎湯</u>
治小便赤少<span data-rev="今版">,</span>少腹滿<span data-rev="今版">,</span><span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>時足脛有者方<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">:</span>
茯苓 甘草 黃芩(各三兩)
上三味<span data-rev="今版">,</span>以水三升<span data-rev="今版">,</span>煮取一升<span data-rev="今版">,</span>頓服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大瀉腎湯</u>
治小便赤少<span data-rev="今版">,</span>是溺血<span data-rev="今版">,</span>少腹迫滿而痛<span data-rev="今版">,</span>腰如折<span data-rev="今版">,</span>耳鳴者方<span data-rev="今版">:</span>
茯苓 甘草 大黃 黃芩(各三兩) 芍藥 乾薑(各一兩)
上方六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>煮取二升<span data-rev="今版">,</span>日二溫服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小補腎湯</u>
治虛勞失精<span data-rev="今版">,</span>腰痛<span data-rev="今版">,</span>骨蒸羸瘦<span data-rev="今版">,</span>脈快者方<span data-rev="今版">:</span>
地黃 竹葉 甘草(各三兩) 澤瀉(一兩)
上四味<span data-rev="今版">,</span>以水八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span>若小便血者<span data-rev="今版">,</span>去澤瀉<span data-rev="今版">,</span>加地榆一兩<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>分<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>若大便見血者<span data-rev="今版">,</span>去澤瀉<span data-rev="今版">,</span>加伏龍肝如雞子在<span data-rev="今版">;</span>若苦遺精者<span data-rev="今版">,</span>易生地黃為熟地黃<span data-rev="今版">;</span>若小便冷<span data-rev="今版">,</span>莖中痛<span data-rev="今版">,</span>倍澤瀉為二兩<span data-rev="今版">;</span>少腹苦迫急者<span data-rev="今版">,</span>去澤瀉<span data-rev="今版">,</span>加牡丹皮一兩<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>分<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">;</span>小便不利者<span data-rev="今版">,</span>仍用澤瀉<span data-rev="今版">;</span>心煩者<span data-rev="今版">,</span>加竹葉<span data-rev="今版">;</span>腹中熱者<span data-rev="今版">,</span>加梔子十四枚<span data-rev="今版">,</span>打<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大補腎湯</u>
治精氣虛少<span data-rev="今版">,</span>腰痛<span data-rev="今版">,</span>腎痿<span data-rev="今版">,</span>不可行走<span data-rev="今版">,</span>虛熱沖逆<span data-rev="今版">,</span>頭目眩<span data-rev="今版">,</span>小便不利<span data-rev="今版">,</span>脈軟而快者方<span data-rev="今版">:</span>
地黃 竹葉 甘草(各三兩) 澤瀉 桂枝 乾薑 五味子(各一兩)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以長流水一斗<span data-rev="今版">,</span>煮取四升<span data-rev="今版">,</span>漸分四服<span data-rev="今版">,</span>日三服夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">陶曰<span data-rev="今版">:</span>又有瀉方五首<span data-rev="今版">,</span>以救諸病誤治<span data-rev="今版">,</span>致生變亂者也</div>
<div data-sec="p"><u>瀉肝湯</u>
救誤用吐法<span data-rev="今版">,</span>其人神氣素虛<span data-rev="今版">,</span>有疾<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>痰<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>澼發動嘔吐不止<span data-rev="今版">,</span>驚煩不甯方<span data-rev="今版">:</span>
枳實(熬) 芍藥 代赭石(一方作牡丹皮<span data-rev="今版">,</span>當從) 旋覆花 竹葉(各三兩<span data-rev="今版">,</span>一方有生薑<span data-rev="今版">,</span>當從)
上方五味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>瀉心湯</u>
救誤用清下<span data-rev="今版">,</span>其人陽氣素實<span data-rev="今版">,</span>外邪乘虛陷入<span data-rev="今版">,</span>致心下痞滿<span data-rev="今版">,</span>食不下<span data-rev="今版">,</span>利反不止<span data-rev="今版">,</span>雷鳴腹痛方<span data-rev="今版">:</span>
黃連 黃芩 人參 甘草(炙) 乾薑(各三兩<span data-rev="今版">,</span>一方有大棗)
上方五味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服</div>
<div data-sec="p"><u>瀉脾湯</u>
救誤用冷寒<span data-rev="今版">,</span>其人陰氣素實<span data-rev="今版">,</span>衛氣不通<span data-rev="今版">,</span>致腹中滯脹<span data-rev="今版">,</span>反寒不已方<span data-rev="今版">:</span>
附子(炮) 乾薑 麥冬 五味子 旋覆花(各三兩<span data-rev="今版">,</span>一方有細辛三兩)
上方五味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>瀉肺湯</u>
救誤用火法<span data-rev="今版">,</span>其人血素躁<span data-rev="今版">,</span>致令神識迷妄如癡<span data-rev="今版">,</span>吐血<span data-rev="今版">、</span>衄血<span data-rev="今版">、</span>胸中煩滿<span data-rev="今版">,</span>氣結
葶藶子(熬黑<span data-rev="今版">,</span>搗如泥) 大黃 生地黃 竹葉 甘草(各三兩)
上方五味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>瀉腎湯</u>
救誤用汗法<span data-rev="今版">,</span>其人陽氣素虛<span data-rev="今版">,</span>致令陰氣逆升<span data-rev="今版">,</span>心中悸動不安<span data-rev="今版">,</span>冒<span data-rev="今版">,</span>汗出不止
茯苓 甘草 桂枝 生薑 五味子(各三兩)
止方五味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三或<span data-rev="今版">,</span>溫分再服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">陶云<span data-rev="今版">:</span>經方有救諸勞損病方<span data-rev="今版">,</span>亦有五首<span data-rev="今版">,</span>然綜觀共要義<span data-rev="今版">,</span>蓋不外虛候方加減而已<span data-rev="今版">,</span>錄出以備修真之輔<span data-rev="今版">,</span>拯人之危也<span data-rev="今版">。</span>然其方意深妙<span data-rev="今版">,</span>非俗淺所識<span data-rev="今版">,</span>緣諸損候<span data-rev="今版">,</span>藏氣互乘<span data-rev="今版">,</span>虛實雜錯<span data-rev="今版">,</span>藥味寒熱並行<span data-rev="今版">,</span>補瀉相參<span data-rev="今版">,</span>先聖遺奧<span data-rev="今版">,</span>出人意表<span data-rev="今版">,</span>漢晉以還<span data-rev="今版">,</span>諸名醫輩<span data-rev="今版">,</span>張機<span data-rev="今版">、</span>衛汜<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>汛<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span><span data-rev="今版">、</span>華元化<span data-rev="今版">、</span>吳普<span data-rev="今版">、</span>皇甫玄晏<span data-rev="今版">、</span>支法師<span data-rev="今版">、</span>葛稚川<span data-rev="今版">、</span>范將軍等<span data-rev="今版">,</span>皆當代名賢<span data-rev="今版">,</span>咸師式此<span data-rev="今版">,《</span>湯液經法<span data-rev="今版">》</span>湣救疾苦<span data-rev="今版">,</span>造福含靈<span data-rev="今版">,</span>其間增減<span data-rev="今版">,</span>雖各擅其異<span data-rev="今版">,</span>或致新效<span data-rev="今版">,</span>似亂舊經<span data-rev="今版">,</span>而其旨趣<span data-rev="今版">,</span>仍方圓之於規矩也<span data-rev="今版">。</span></div>
<h2 data-sec="h2">輔行訣臟腑用藥法要(下)</h2>
<div data-sec="p">梁<span data-rev="今版">‧</span>華陽隱居 陶弘景撰</div>
<div data-sec="p"><u>養生補肝湯</u>
治肝虛<span data-rev="今版">,</span>筋極<span data-rev="今版">,</span>腹中堅澼<span data-rev="今版">,</span>大便閟塞方<span data-rev="今版">:</span>
蜀椒(汗<span data-rev="今版">,</span>一升) 桂心(三兩) 韭葉(切<span data-rev="今版">,</span>一把) 芍藥(三兩) 芒硝(半斤) 胡麻油(一升)
上六味<span data-rev="今版">,</span>以水五升<span data-rev="今版">,</span>稱煮椒<span data-rev="今版">、</span>椒<span data-rev="今版">、</span>韭葉<span data-rev="今版">、</span>區藥<span data-rev="今版">,</span>取得三升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>納芒硝於內<span data-rev="今版">,</span>待消已<span data-rev="今版">,</span>即停火<span data-rev="今版">,</span>將麻油傾入<span data-rev="今版">,</span>乘熱<span data-rev="今版">,</span>急以桑枝三枚<span data-rev="今版">,</span>各長尺許<span data-rev="今版">,</span>不住手攪<span data-rev="今版">,</span>令與芍藥和合為度<span data-rev="今版">,</span>共得三升<span data-rev="今版">,</span>溫分三他<span data-rev="今版">,</span>一日盡之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>調中補心湯</u>
治心勞脈極<span data-rev="今版">,</span>心中煩悸神識慌惚方<span data-rev="今版">:</span>
旋覆花(一升<span data-rev="今版">,</span>一方作牡丹皮四兩<span data-rev="今版">,</span>當從) 栗子(打去殼<span data-rev="今版">,</span>十二枚) 蔥葉(十四莖) 豉(半斤<span data-rev="今版">,</span>一方作山萸肉<span data-rev="今版">,</span>當從) 梔子(十四枚<span data-rev="今版">,</span>打) 人參(三兩<span data-rev="今版">,</span>切)
上方六味<span data-rev="今版">,</span>以清酒四升<span data-rev="今版">,</span>水六升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>漸分三他<span data-rev="今版">,</span>日三<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>建中補脾湯</u>
治脾虛肉極<span data-rev="今版">,</span>羸唐如柴<span data-rev="今版">,</span>腹中拘急<span data-rev="今版">,</span>四肢無力方<span data-rev="今版">:</span>
甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 大棗(十二枚<span data-rev="今版">,</span>去核) 生薑(三兩<span data-rev="今版">,</span>切) 黃飴(一升) 桂枝(二兩)芍藥(六兩)
上六味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>納飴<span data-rev="今版">,</span>更上火<span data-rev="今版">,</span>令消已<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日盡之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>甯氣補肺湯</u>
治肺虛氣極<span data-rev="今版">,</span>煩熱汗出<span data-rev="今版">,</span>口舌渴燥方<span data-rev="今版">:</span>
麥門冬(二升) 五味子(二升) 白漿(五升) 芥子(半升) 旋覆花(一兩) 竹味(三把)
上六味<span data-rev="今版">,</span>但以白漿共煮<span data-rev="今版">,</span>取得三升<span data-rev="今版">,</span>分三服<span data-rev="今版">,</span>日盡之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>固元補腎湯</u>
治腎虛精極<span data-rev="今版">,</span>遺精失溺<span data-rev="今版">,</span>氣乏無力<span data-rev="今版">,</span>不可動轉<span data-rev="今版">,</span>唾血<span data-rev="今版">、</span>咯血方<span data-rev="今版">:</span>
地黃(切) 王瓜根(切<span data-rev="今版">,</span>各三兩) 苦酒(一升) 甘草(炙) 薤白(四兩) 乾薑(二兩<span data-rev="今版">,</span>切)
上方六味<span data-rev="今版">,</span>以苦酒合井泉水五升煮之<span data-rev="今版">,</span>取得三升<span data-rev="今版">,</span>每服一升<span data-rev="今版">,</span>一日盡之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">陶云<span data-rev="今版">:</span>經云<span data-rev="今版">:</span>毒藥攻邪<span data-rev="今版">,</span>五茶為充<span data-rev="今版">,</span>五果為助<span data-rev="今版">,</span>五穀為養<span data-rev="今版">,</span>五畜為益<span data-rev="今版">,,</span>爾乃大湯之設<span data-rev="今版">。</span>今所錄者<span data-rev="今版">,</span>皆小湯耳<span data-rev="今版">。</span>若欲作大湯者<span data-rev="今版">,</span>補有湯內加羊肝<span data-rev="今版">,</span>補心加雞心<span data-rev="今版">,</span>補脾加牛肉<span data-rev="今版">,</span>補肺加犬肉<span data-rev="今版">,</span>補腎加豬腎<span data-rev="今版">,</span>各一具<span data-rev="今版">,</span>即成也<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">陶隱居云<span data-rev="今版">:「</span>依<span data-rev="今版">《</span>神農本經<span data-rev="今版">》</span>及<span data-rev="今版">《</span>桐君采藥錄<span data-rev="今版">》,</span>上中下三品之藥<span data-rev="今版">,</span>凡三百六十五味<span data-rev="今版">,</span>以應周天之度<span data-rev="今版">,</span>四時八節之氣<span data-rev="今版">,</span>商有聖相伊尹<span data-rev="今版">,</span>撰<span data-rev="今版">《</span>湯液經法<span data-rev="今版">》</span>三卷<span data-rev="今版">,</span>為方亦三百六十首<span data-rev="今版">:</span>上品上藥<span data-rev="今版">,</span>為服食補益方者百二十者<span data-rev="今版">;</span>中品中藥<span data-rev="今版">,</span>為療疾祛邪之方<span data-rev="今版">,</span>亦百十十首<span data-rev="今版">;</span>下品毒藥<span data-rev="今版">,</span>為殺蟲辟邪癰疽等方<span data-rev="今版">,</span>亦百二十首<span data-rev="今版">。</span>凡共三百六十首也<span data-rev="今版">,</span>實萬代醫家之規範<span data-rev="今版">,</span>蒼生護命之大寶也<span data-rev="今版">。</span>今檢錄常情需用者六十首<span data-rev="今版">,</span>備山中預防災疾之用耳<span data-rev="今版">。</span>檢用諸藥之要者<span data-rev="今版">,</span>可黷契經方之旨焉<span data-rev="今版">。</span>經云<span data-rev="今版">:</span>在天成象<span data-rev="今版">,</span>在地成形<span data-rev="今版">,</span>天有五氣<span data-rev="今版">,</span>化生五味<span data-rev="今版">,</span>五味之變<span data-rev="今版">,</span>不可勝數<span data-rev="今版">。」</span>今者約列二十五種<span data-rev="今版">,</span>以明五行互含之跡<span data-rev="今版">,</span>以明五味變化之用<span data-rev="今版">,</span>如左<span data-rev="今版">:</span></div>
<div data-sec="p">味辛皆屬木<span data-rev="今版">,</span>桂為之主<span data-rev="今版">,</span>椒為火<span data-rev="今版">,</span>薑為土<span data-rev="今版">,</span>細辛為金<span data-rev="今版">,</span>附子<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>一本此二字不明<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>為水<span data-rev="今版">。</span>
味鹹皆屬火<span data-rev="今版">,</span>旋覆花為之主<span data-rev="今版">,</span>大黃為木<span data-rev="今版">,</span>澤瀉為土<span data-rev="今版">,</span>厚朴為金<span data-rev="今版">,</span>硝石為水<span data-rev="今版">。</span>
味甘皆屬土<span data-rev="今版">,</span>人參為之主<span data-rev="今版">,</span>甘草為木<span data-rev="今版">,</span>大棗為火<span data-rev="今版">,</span>麥冬為金<span data-rev="今版">,</span>茯苓為水<span data-rev="今版">。</span>
味酸皆屬金<span data-rev="今版">,</span>五味<span data-rev="校" data-ver="校者不詳"><small class="雙行夾注"><jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">(</jc-t>子<jc-t tag="jc-s" attr-data-rev="古版-元素">)</jc-t></small></span>為之主<span data-rev="今版">,</span>枳實為木<span data-rev="今版">,</span>豉為火<span data-rev="今版">,</span>芍藥為土<span data-rev="今版">,</span>薯蕷為水<span data-rev="今版">。</span>
味苦皆屬水<span data-rev="今版">,</span>地黃為之主<span data-rev="今版">,</span>黃芩為木<span data-rev="今版">,</span>黃連為火<span data-rev="今版">,</span>白朮為土<span data-rev="今版">,</span>竹味為水<span data-rev="今版">。</span>
此二十五味<span data-rev="今版">,</span>為諸藥之精<span data-rev="今版">,</span>多療諸五臟六腑內損諸病<span data-rev="今版">,</span>學者當深契焉<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">經云<span data-rev="今版">:「</span>主於補瀉者為君<span data-rev="今版">,</span>數量同於君而非主故為臣<span data-rev="今版">,</span>從於佐監者為佐使<span data-rev="今版">。」</span>
陶隱居曰<span data-rev="今版">:</span>此圖乃<span data-rev="今版">《</span>湯液經法<span data-rev="今版">》</span>盡要之妙<span data-rev="今版">,</span>學者能諳於此<span data-rev="今版">,</span>醫道畢矣<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">弘景曰<span data-rev="今版">:「</span>外感天行<span data-rev="今版">,</span>經方之藥<span data-rev="今版">,</span>有二旦<span data-rev="今版">、</span>六神大小等湯<span data-rev="今版">。</span>昔南陽張機<span data-rev="今版">,</span>依此諸方<span data-rev="今版">,</span>撰寫為<span data-rev="今版">《</span>傷寒論<span data-rev="今版">》</span>一部<span data-rev="今版">,</span>療治明悉<span data-rev="今版">,</span>後學鹹尊奉之<span data-rev="今版">。</span>山林僻居<span data-rev="今版">,</span>倉卒難防外感之疾<span data-rev="今版">,</span>日數傳<span data-rev="今版">,</span>生死往往在三五日間<span data-rev="今版">,</span>豈險之虞也<span data-rev="今版">,</span>今亦錄而識之<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小陽旦湯</u>
治天行發熱<span data-rev="今版">,</span>自汗出而惡風<span data-rev="今版">,</span>鼻鳴乾嘔者<span data-rev="今版">。</span>
桂枝(三兩) 芍藥(三兩) 生薑(二兩<span data-rev="今版">,</span>切) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 大棗(十二枚)
上方<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>服已<span data-rev="今版">,</span>即啜熱稀飯一器<span data-rev="今版">,</span>以助藥力<span data-rev="今版">,</span>稍令汗出<span data-rev="今版">,</span>不可大汗流漓<span data-rev="今版">,</span>汗之則病不除也<span data-rev="今版">。</span>若不汗出<span data-rev="今版">,</span>可隨服之<span data-rev="今版">,</span>取瘥止<span data-rev="今版">。</span>日三服<span data-rev="今版">,</span>若加飴一升<span data-rev="今版">,</span>為正陽旦湯<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小陰旦湯</u>
治天行<span data-rev="今版">,</span>身熱汗出<span data-rev="今版">,</span>頭目痛<span data-rev="今版">,</span>腹中痛<span data-rev="今版">,</span>乾嘔下利者<span data-rev="今版">。</span>
黃芩(三兩)芍藥(三兩)生薑(二兩<span data-rev="今版">,</span>切)甘草(二兩<span data-rev="今版">,</span>炙)大棗(十二枚)
上方<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">,</span>服湯已<span data-rev="今版">,</span>如人行三四裏時<span data-rev="今版">,</span>令病人啜白漿一器<span data-rev="今版">,</span>以助藥力<span data-rev="今版">,</span>身熱之自愈也<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大陽旦湯</u>
治凡病汗出不止<span data-rev="今版">,</span>氣息惙<span data-rev="今版">,</span>身勞力怯<span data-rev="今版">,</span>惡風涼<span data-rev="今版">,</span>腹中拘急<span data-rev="今版">,</span>不欲飲食<span data-rev="今版">,</span>皆宜此方<span data-rev="今版">,</span>若脈虛大者<span data-rev="今版">,</span>為更切證也<span data-rev="今版">。</span>
黃芩(五兩) 人參 桂枝 生薑(各三兩) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>三兩) 芍藥(六兩) 大棗(十二枚) 飴(一升)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>煮取四或<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>納飴上火<span data-rev="今版">,</span>令烊已<span data-rev="今版">,</span>每服一升<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大陰旦湯</u>
治凡病頭目眩暈<span data-rev="今版">,</span>咽中乾<span data-rev="今版">,</span>每喜乾嘔<span data-rev="今版">,</span>食不下<span data-rev="今版">,</span>心中煩滿<span data-rev="今版">,</span>胸脅支痛<span data-rev="今版">,</span>往來寒熱方<span data-rev="今版">:</span>
柴胡(八兩) 人參 黃芩 生薑(各三兩) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 芍藥(四兩) 大棗(十二枚) 半夏(一升<span data-rev="今版">,</span>洗)
上八味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗二升<span data-rev="今版">,,</span>煮取六升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>重上火<span data-rev="今版">,</span>緩緩煎之<span data-rev="今版">,</span>取得三升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小青龍湯</u>
治天行<span data-rev="今版">,</span>發熱惡寒<span data-rev="今版">,</span>汗不出而喘<span data-rev="今版">,</span>身疼痛<span data-rev="今版">,</span>脈緊者方<span data-rev="今版">:</span>
麻黃(三兩) 杏仁(半升<span data-rev="今版">,</span>熬<span data-rev="今版">,</span>打) 桂枝(三兩) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>一兩半)
上方四味<span data-rev="今版">,</span>以水七升<span data-rev="今版">,</span>先煮麻黃<span data-rev="今版">,</span>減二升<span data-rev="今版">,</span>掠去上沫<span data-rev="今版">,</span>納諸藥<span data-rev="今版">,</span>煮取三或<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>溫服八合<span data-rev="今版">,</span>必令汗出徹身<span data-rev="今版">,</span>不然恐邪不盡散也<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大青龍湯</u>
治天行<span data-rev="今版">,</span>表不解<span data-rev="今版">,</span>心下有水氣<span data-rev="今版">,</span>乾嘔<span data-rev="今版">,</span>發熱而喘咳不已者<span data-rev="今版">。</span>
麻黃(去節) 細辛 芍藥 甘草(炙) 桂枝(各三兩) 五味子(半升) 半夏(半升) 乾薑(三兩)
上方八味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>先煮麻黃<span data-rev="今版">,</span>減二升<span data-rev="今版">,</span>掠去上沫<span data-rev="今版">,</span>內諸藥<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">。</span>一方無干薑<span data-rev="今版">,</span>作七味<span data-rev="今版">,</span>當從<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小白虎湯</u>
治天行熱痛<span data-rev="今版">,</span>大汗出不止<span data-rev="今版">,</span>口舌乾燥<span data-rev="今版">,</span>飲水數升不已<span data-rev="今版">,</span>脈洪大者方<span data-rev="今版">:</span>
石膏(如雞子大<span data-rev="今版">,</span>綿裹) 知母(六兩) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 粳米(六合)
上四味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>先熬粳米<span data-rev="今版">,</span>熟訖<span data-rev="今版">,</span>去米<span data-rev="今版">,</span>納諸藥<span data-rev="今版">,</span>煮取六升<span data-rev="今版">,</span>溫服二升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大白虎湯</u>
治天行熱病<span data-rev="今版">,</span>心中煩熱<span data-rev="今版">,</span>時自汗出<span data-rev="今版">,</span>舌乾<span data-rev="今版">,</span>渴欲飲水<span data-rev="今版">,</span>時呷嗽不已<span data-rev="今版">,</span>久不解者方<span data-rev="今版">:</span>
石膏(如雞子大一枚<span data-rev="今版">,</span>打) 麥門冬(半升) 甘草(炙<span data-rev="今版">,</span>二兩) 粳米(六合) 半夏(半升) 生薑(二兩<span data-rev="今版">,</span>切) 竹葉(三大握)
上方七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗二升<span data-rev="今版">,</span>先煮粳米<span data-rev="今版">,</span>米熟訖<span data-rev="今版">,</span>去米<span data-rev="今版">,</span>納諸藥<span data-rev="今版">,</span>煮至六升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>溫服二升<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小朱鳥湯</u>
治天行熱病<span data-rev="今版">,</span>心氣不足<span data-rev="今版">,</span>內生煩熱<span data-rev="今版">,</span>坐臥不安<span data-rev="今版">,</span>時下利純血如雞鴨肝者方<span data-rev="今版">:</span>
雞子黃(二枚) 阿膠(三錠) 黃連(四兩) 芍藥(各二兩)
上五味<span data-rev="今版">,</span>以水六升<span data-rev="今版">,</span>先煮連<span data-rev="今版">、</span>芩<span data-rev="今版">、</span>芍三物<span data-rev="今版">,</span>取三升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>內膠<span data-rev="今版">,</span>列上火<span data-rev="今版">,</span>令烊盡<span data-rev="今版">,</span>取下<span data-rev="今版">,</span>待小冷下雞子黃<span data-rev="今版">,</span>攪令相得<span data-rev="今版">,</span>溫服七合<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>大朱鳥湯</u>
治天行熱病<span data-rev="今版">,</span>重下惡毒痢<span data-rev="今版">,</span>痢下純血<span data-rev="今版">,</span>日數十行<span data-rev="今版">,</span>蠃瘦如柴<span data-rev="今版">,</span>心中不安<span data-rev="今版">,</span>腹中絞急<span data-rev="今版">,</span>痛如刀刺方<span data-rev="今版">:</span>
雞子黃(二枚) 阿膠(三錠) 黃連(四兩) 芍藥(各二兩) 人參(二兩) 乾薑(二兩)
上藥七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>先煮連<span data-rev="今版">、</span>芩<span data-rev="今版">、</span>薑五物<span data-rev="今版">,</span>得四升訖<span data-rev="今版">,</span>內醇苦酒二升<span data-rev="今版">,</span>再煮至四升訖<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>次納膠於內<span data-rev="今版">,</span>更上炎<span data-rev="今版">,</span>令烊<span data-rev="今版">,</span>取下待小冷<span data-rev="今版">,</span>納雞子黃<span data-rev="今版">,</span>攪令相得即成<span data-rev="今版">,</span>每服一升<span data-rev="今版">,</span>日三夜一服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>小玄武湯</u>
治天行病<span data-rev="今版">,</span>腎氣不足<span data-rev="今版">,</span>內生虛寒<span data-rev="今版">,</span>小便不利<span data-rev="今版">,</span>腹中痛<span data-rev="今版">,</span>四肢冷者方<span data-rev="今版">:</span>
茯苓(三兩) 芍藥(三兩) 白朮(二兩) 乾薑(三兩) 附子(一枚<span data-rev="今版">,</span>炮去皮)
上五味<span data-rev="今版">,</span>以水八升<span data-rev="今版">,</span>煮取三升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>溫服七合<span data-rev="今版">,</span>日三服<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">大玄武湯
治腎氣虛疲<span data-rev="今版">,</span>少腹中冷嘲熱諷<span data-rev="今版">,</span>腰背沉重<span data-rev="今版">,</span>四肢清<span data-rev="今版">,</span>小便不利<span data-rev="今版">,</span>大便鴨溏<span data-rev="今版">,</span>日十餘行<span data-rev="今版">,</span>氣惙力弱者方<span data-rev="今版">:</span>
茯苓(三兩) 白朮(二兩) 附子(一枚<span data-rev="今版">,</span>炮) 芍藥(二兩) 乾薑(二兩) 人參(二兩) 甘草(二兩<span data-rev="今版">,</span>炙)
上七味<span data-rev="今版">,</span>以水一斗<span data-rev="今版">,</span>煮取四升<span data-rev="今版">,</span>溫服一升<span data-rev="今版">,</span>日三夜一他<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">弘景曰<span data-rev="今版">:</span>陽旦者<span data-rev="今版">,</span>升陽之方<span data-rev="今版">,</span>以黃芪為主<span data-rev="今版">;</span>陰旦者<span data-rev="今版">,</span>扶陰之方<span data-rev="今版">,</span>以柴胡為主<span data-rev="今版">;</span>青龍者<span data-rev="今版">,</span>宣發之方<span data-rev="今版">,</span>以麻黃為主<span data-rev="今版">;</span>白虎者<span data-rev="今版">,</span>收重之方<span data-rev="今版">,</span>以石膏為主<span data-rev="今版">;</span>朱鳥者<span data-rev="今版">,</span>表滋之方<span data-rev="今版">,</span>以雞了黃為主<span data-rev="今版">;</span>玄武者<span data-rev="今版">,</span>溫滲之方<span data-rev="今版">,</span>以附子為主<span data-rev="今版">;</span>此六方者<span data-rev="今版">,</span>為六合之正精<span data-rev="今版">,</span>升降陰陽<span data-rev="今版">,</span>變互金木<span data-rev="今版">,</span>即濟水火<span data-rev="今版">,</span>乃神明之劑也<span data-rev="今版">。</span>張機撰<span data-rev="今版">《</span>傷寒論<span data-rev="今版">》,</span>避道家之稱<span data-rev="今版">,</span>故其方皆非正名也<span data-rev="今版">,</span>但以其藥名之<span data-rev="今版">,</span>以推主為識耳<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p">陶經隱居云<span data-rev="今版">:</span>中惡卒死者<span data-rev="今版">,</span>皆臟氣被壅<span data-rev="今版">,</span>致令內外隔絕所致也<span data-rev="今版">,</span>神仙有開五竅以救卒死中惡之方五者<span data-rev="今版">,</span>錄如左<span data-rev="今版">:</span></div>
<div data-sec="p"><u>點眼以通肝氣<span data-rev="今版">:</span></u>
治跌仆<span data-rev="今版">,</span>腰<span data-rev="今版">,</span>挫閃<span data-rev="今版">,</span>氣血著滯<span data-rev="今版">、</span>作痛一處<span data-rev="今版">,</span>不可欠呻<span data-rev="今版">、</span>動轉方<span data-rev="今版">:</span>
礬石燒赤<span data-rev="今版">,</span>取涼冷<span data-rev="今版">,</span>研為細粉<span data-rev="今版">,</span>每用少許<span data-rev="今版">,</span>以酢蘸<span data-rev="今版">,</span>點目大眥<span data-rev="今版">,</span>痛在左則點右眥<span data-rev="今版">,</span>痛在右則點左眥<span data-rev="今版">,</span>當大癢<span data-rev="今版">,</span>螯淚大出則愈<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>吹鼻以通肺氣<span data-rev="今版">:</span></u>
治諸凡卒死<span data-rev="今版">,</span>息閉不通者<span data-rev="今版">,</span>皆可用此法活之<span data-rev="今版">。</span>
皂角刮去皮絃<span data-rev="今版">,</span>用淨肉<span data-rev="今版">,</span>火上炙燥<span data-rev="今版">,</span>如杏核心大一塊<span data-rev="今版">,</span>細辛根等分<span data-rev="今版">,</span>共為極細末<span data-rev="今版">,</span>每用葦管吹鼻中少許<span data-rev="今版">,</span>得嚏則活也<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>著舌而通心氣<span data-rev="今版">:</span></u>
治中惡<span data-rev="今版">,</span>急心痛<span data-rev="今版">,</span>手足遂冷者<span data-rev="今版">,</span>頃刻可殺人<span data-rev="今版">,</span>撲克其人唇舌青紫者及指甲青冷者是<span data-rev="今版">:</span>
硝石(五錢匕) 雄黃(一錢匕)
上二味<span data-rev="今版">,</span>共為極細末<span data-rev="今版">,</span>啟病者舌<span data-rev="今版">,</span>著散一匕於舌下<span data-rev="今版">,</span>少時即定<span data-rev="今版">,</span>若有涎出<span data-rev="今版">,</span>令病者隨涎咽下必愈<span data-rev="今版">。</span></div>
<div data-sec="p"><u>啟喉以通脾氣<span data-rev="今版">:</span></u>
治過食難化之物<span data-rev="今版">,</span>或異品有毒<span data-rev="今版">,</span>宿積不消<span data-rev="今版">,</span>毒勢攻注<span data-rev="今版">,</span>心腹痛如刀攪<span data-rev="今版">。</span>
赤小豆 瓜蒂(各等分)
共為散<span data-rev="今版">,</span>每用鹹豉半升<span data-rev="今版">,</span>以水二升<span data-rev="今版">,</span>煮豉取一升<span data-rev="今版">,</span>去滓<span data-rev="今版">,</span>納散一匕<span data-rev="今版">,</span>頓服<span data-rev="今版">,</span>少項當大吐則瘥<span data-rev="今版">。</span>(啟喉方<span data-rev="今版">:</span>救誤食諸毒及生冷硬物<span data-rev="今版">,</span>宿積不消<span data-rev="今版">,</span>心中痛疼方<span data-rev="今版">。</span>赤小豆<span data-rev="今版">、</span>瓜蒂各等分<span data-rev="今版">,</span>為散訖<span data-rev="今版">,</span>加鹽豉少許<span data-rev="今版">,</span>共搗為丸<span data-rev="今版">,</span>以竹箸啟病者齒<span data-rev="今版">,</span>溫水送入口中<span data-rev="今版">,</span>得大吐魯番即愈)</div>
<div data-sec="p"><u>熨耳以通腎氣<span data-rev="今版">:</span></u>
治夢魘不寐
燒熱湯二升<span data-rev="今版">,</span>入戎鹽七合<span data-rev="今版">,</span>令烊化已<span data-rev="今版">,</span>切蔥白十五莖納湯內<span data-rev="今版">,</span>視湯再沸<span data-rev="今版">,</span>即將蔥取出<span data-rev="今版">,</span>搗如泥<span data-rev="今版">,</span>以麻布包之<span data-rev="今版">,</span>熨病者二耳<span data-rev="今版">,</span>令蔥氣入耳<span data-rev="今版">,</span>病者即寐也<span data-rev="今版">。</span>(灌耳方<span data-rev="今版">:</span>救飲水過<span data-rev="今版">,</span>小便閉塞<span data-rev="今版">,</span>涓滴不通方<span data-rev="今版">。</span>燒湯一斗<span data-rev="今版">,</span>入戎鹽一升<span data-rev="今版">,</span>蔥白十五莖<span data-rev="今版">,</span>莫令蔥太熱<span data-rev="今版">,</span>勺湯<span data-rev="今版">,</span>指試不太熱<span data-rev="今版">,</span>即灌耳中<span data-rev="今版">,</span>令病者側臥<span data-rev="今版">,</span>下以一盆著湯<span data-rev="今版">,</span>承耳下薰之<span data-rev="今版">,</span>少時小便通<span data-rev="今版">,</span>愈)</div>
<div data-sec="p">上五方<span data-rev="今版">,</span>乃神仙救急之道<span data-rev="今版">,</span>若畜病者<span data-rev="今版">,</span>可倍用之<span data-rev="今版">。</span></div>
</main>
<!-- panel -->
<div id="page-panel" role="dialog" aria-modal="true" aria-label="工具欄" hidden></div>
<!-- /panel -->
<footer id="page-footer">
© 2009–2025 中醫笈成 |
<a href="../../privacy.html">隱私政策</a> |
<a href="../../copyright.html" rel="license">著作權聲明</a> |
<a href="https://gitlab.com/jicheng/jc.data/-/blob/master/pages/book/%E8%BC%94%E8%A1%8C%E8%A8%A3%E8%87%9F%E8%85%91%E7%94%A8%E8%97%A5%E6%B3%95%E8%A6%81/index.html" rel="external nofollow">編輯記錄</a>
</footer>
<script>
utils.jicheng = new utils.Jicheng();
</script>
</body>
</html>